Kazan dairesi yönetmeliği ne istiyor? Bölme, kapı, baca, havalandırma
Yayın: 7 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi
Kazan dairesi şartları Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin 54, 55 ve 58. maddelerinde toplanır. Yazıda bölme, kapı, çıkış sayısı, baca, havalandırma ve doğalgaz hükümlerini ve sahadaki kontrol sırasını anlatıyoruz.
Binalardaki kazan dairesinin temel şartları Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelikte yer alır. Kazan dairesi, binanın diğer kısımlarından yangına en az 120 dakika dayanıklı bölmelerle ayrılır, kapısı kaçış merdivenine doğrudan açılmaz, duman bacasına ek olarak temiz ve kirli hava bacası yapılır. Doğalgaz veya LPG kullanılıyorsa gaz algılayıcı ve havalandırma da şarttır.
Aşağıda bu şartları 54, 55 ve 58. maddelerin metnine göre sıraladık. Kış öncesinde hem yeni projede hem de mevcut kazan dairesinin kontrolünde işinize yarayacak bir kontrol listesi olarak okuyabilirsiniz. Yönetmelik zaman zaman değiştiği için, uygulama öncesinde güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinden ve proje müellifi ile itfaiye görüşüyle teyit etmenizi öneririz.
Kazan dairesi yönetmeliği hangi maddelerde ve neyi kapsıyor?
Kazan dairesiyle ilgili hükümler yönetmeliğin dördüncü kısmında, “Kazan Daireleri” bölümündedir. Bu bölümün ilk hükmü, kazan dairelerinin ilgili Türk Standartlarına uygun olmasını şart koşar. Yani yönetmelik tek başına yeterli değildir; kazan, baca ve tesisat için ilgili standartlar ve proje şartnamesi de geçerlidir.
| Konu | Maddede ne deniyor? | Madde |
|---|---|---|
| Yangın bölmesi | Kazan dairesi, diğer kısımlardan en az 120 dakika yangına dayanıklı bölmelerle ayrılır; merkezi bir yerde ve bütün hâlinde olur | 54 |
| Kapı ve çıkış | Kapı ortak hol veya koridora açılır; döşeme alanı 100 m² veya ısıl kapasite 350 kW üzerindeyse en az 2 çıkış kapısı | 54 |
| Hava bacaları | Duman bacalarına ek olarak temiz ve kirli hava bacaları | 54 |
| Söndürme | En az 1 adet 6 kg’lık kuru kimyevi tozlu cihaz; büyük kazan dairelerinde yangın dolabı | 54 |
| Doğalgaz / LPG | Gaz algılayıcı, havalandırma, sayaç ve kesme tertibatı düzeni | 55 |
| Baca | Standartlara uygun baca; kazan dairesi için ayrıca havalandırma bacası | 58 |
Kazan dairesi binanın neresinde olmalı, yangın bölmesi nasıl olmalı?
Madde 54’e göre kazan dairesi, binanın diğer kısımlarından yangına en az 120 dakika dayanıklı bölmelerle ayrılmış olarak, merkezi bir yerde ve bütün hâlinde bulunur. “Bütün hâlinde” ifadesi, kazan dairesinin parçalı ya da birbirinden kopuk odalara bölünmemesi anlamına gelir.
Aynı maddede bir başka hüküm daha var: bina dilatasyonu kazan dairesinden geçemez. Bu, projede çoğu zaman gözden kaçan bir noktadır. Dilatasyon hattı kazan dairesinin içinden ya da duvarından geçiyorsa, 120 dakikalık bölmenin sürekliliği bozulur.
Sıvı yakıt kullanılan kazan dairelerinde ek tedbirler de var. Kazan dairesi tabanına yakıt dökülmemesi için önlem alınır ve dökülen yakıtı boşaltacak bir kanal sistemi kurulur. Sıvı yakıtlı kazan dairesinde en az 0,25 m³ hacminde, betondan bir pis su çukuru yapılır. Yakıt deposu ile kazan dairesi de yangına 120 dakika dayanıklı bir bölmeyle ayrılır.
Kazan dairesi kapısı nereye açılmalı, kaç çıkış gerekir?
Kazan dairesi kapısı kaçış merdivenine veya genel kullanım merdivenlerine doğrudan açılamaz; mutlaka bir ortak hol veya koridora açılmalıdır. Bu fıkra 2009’da değiştirilmiştir. Eski metinde “güvenlik holü” ifadesi geçtiği için bazı yayınlarda hâlâ o ifadeyi görebilirsiniz; güncel metni esas alın.
Çıkış sayısı için yönetmelik ısıl kapasiteye ve alana bakar:
- Isıl kapasitesi 50 kW ile 350 kW arasındaki kazan dairelerinde en az bir kapı olur.
- Döşeme alanı 100 m²’nin üzerindeki veya ısıl kapasitesi 350 kW’ın üzerindeki kazan dairelerinde en az 2 çıkış kapısı olur.
- Çıkış kapıları olabildiğince birbirinin ters yönünde yerleştirilir.
- Kapılar yangına en az 90 dakika dayanıklı, duman sızdırmaz ve kendiliğinden kapanabilecek özellikte olur.
“Kazan dairesi kaç m² olmalı?” sorusuna gelince: maddede 100 m² değeri bir asgari alan değil, çıkış kapısı sayısını belirleyen bir eşiktir. Kazan dairesinin gerçek boyutunu kazan sayısı, bakım boşlukları, boru ve baca düzeni ile imar ve proje şartları belirler.
Temiz hava, kirli hava ve duman bacası: havalandırma nasıl kurgulanır?
Madde 54’ün üçüncü fıkrası, kazan dairelerinde duman bacalarına ilave olarak temiz ve kirli hava bacaları yapılmasını şart koşar. Uygulamada temiz hava, yer seviyesine yakın bir noktadan kazan dairesine alınır; kirli hava ve sızan gaz ise tavan seviyesinden dışarı atılır. Bu düzen, yanma havasını sağlar ve gaz ya da ısı birikimini engeller.
Doğalgaz veya LPG kullanılan yerlerde Madde 55 ayrıca gaz kullanılan kapalı bölümlerde gaz kaçağına karşı doğal veya mekanik havalandırma sağlanmasını ister. Yani mekanik havalandırma kurulması, temiz ve kirli hava bacası yükümlülüğünü kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu iki hükmü birlikte okumak gerekir.
Menfez ve kanal ölçüleri, fan debisi ve yanma havası hesabı yönetmelikte tek bir sayıya bağlı değildir; kazan kapasitesi, yakıt türü ve ilgili standartlarla projede belirlenir. Bu nedenle “şu kadar m²’lik menfez yeter” gibi genel bir değer vermiyoruz. Havalandırma kanalı, fan ve damper tarafı için havalandırma tesisatı sayfamıza bakabilirsiniz.
Kazan bacası için hangi şartlar var?
Madde 58’e göre baca tesisatının ilgili Türk Standartlarına uygun olması şarttır. Şartların özeti şöyledir:
- Her kazan için tercihen ayrı bir baca kullanılır; soba ve şofben boruları kazan bacalarına bağlanamaz.
- Kazan dairesi için, duman bacasından ayrı olarak havalandırma bacası yapılır.
- Baca çekişinin azalmaması için bacalar mümkünse komşu yüksek binalardan en az 6 m uzakta yapılır ve ait olduğu binanın mahyasından en az 0,8 m yukarı çıkarılır.
- Kazana ait baca duvarları 500 °C sıcaklığa dayanıklı malzemeden yapılır; delikli tuğla ve briket kullanılamaz.
- Sıvı ve katı yakıtlı kazanların bacalarının altında kurum temizleme menfezi bulunur ve baca yılda en az iki kez yetkili kişilere temizletilir. Temizlikten bina sahibi ve yöneticisi sorumludur.
Bu son madde site ve bina yöneticileri için önemlidir: baca temizliği yalnızca bir bakım işi değil, yönetmelikte yönetici sorumluluğu olarak yazılmış bir yükümlülüktür.
Doğalgazlı kazan dairesinde gaz algılayıcı ve diğer şartlar neler?
Madde 55, kazan dairesinde doğalgaz veya LPG kullanılması hâlinde bu gazları algılayacak gaz algılayıcıların kullanılmasını şart koşar. Aynı maddenin diğer hükümleri şunlardır:
- Gaz tesisatı, proje, malzeme seçimi ve montaj ilgili standartlara ve gaz kuruluşlarının teknik şartnamelerine uygun yapılır.
- Sayaçlar kazan dairesinin dışına yerleştirilir.
- Gazı kesecek ana kapama vanası, elektriği kesecek ana devre kesici ve ana elektrik panosu, kazan dairesi dışında kolay ulaşılabilir bir yere konur.
- Gaz ana vanasının yerini gösteren plaka, bina girişinde kolayca görülebilecek bir yere asılır.
- Doğalgazlı kazan dairesi tavanının mümkün olduğunca düz olması ve gaz sızıntısında gazın birikeceği ceplerin bulunmaması istenir.
Gaz algılayıcının hangi cihaza bağlanacağı, hangi eşikte hangi vanayı kapatacağı ve havalandırmayla nasıl ilişkilendirileceği proje ve ilgili standartlarla belirlenir. Algılama ve söndürme tarafı için yangın algılama ve söndürme sayfamıza göz atabilirsiniz.
Kazan dairesinde yangın söndürme cihazı ve yangın dolabı şart mı?
Evet. Madde 54’e göre kazan dairesinde en az 1 adet 6 kg’lık çok maksatlı kuru kimyevi tozlu yangın söndürme cihazı bulundurulur; büyük kazan dairelerinde ise en az 1 adet yangın dolabı bulundurulur. Yönetmeliğin yangın dolabına ilişkin hükmü de ısıl kapasitesi 350 kW’ın üzerindeki kazan dairelerinde yangın dolabını zorunlu kılar. Dolayısıyla 350 kW üzerindeki bir kazan dairesinde cihazla yetinmeyip yangın dolabı da projelendirilmelidir.
Sahada nasıl yapıyoruz? Kontrol sırası
Kazan dairesi mekanik işin bittiği yer değil, inşaat, yangın ve elektrik işlerinin kesiştiği yerdir. Sahada şu sırayı izliyoruz:
- Yapısal kontrol. Tesisata başlamadan önce bölme duvarlarını, döşemeyi, dilatasyon hattının konumunu ve kapı boşluklarını projeyle karşılaştırırız. Dilatasyonun kazan dairesinden geçtiği bir durum varsa, bunu şantiye başlamadan mimari ve statik ekibe bildiririz.
- Geçişlerin kapatılması. Boru, kablo ve kanalların 120 dakikalık bölmeden geçtiği noktaları, bölmenin yangın dayanımını bozmayacak biçimde kapatmak gerekir. Yöntem ve malzeme projede belirlenir; “sonra bakarız” diye bırakılan geçişler, teslimde en sık geri dönen kalemlerdendir.
- Baca ve hava bacaları. Baca bağlantılarını, havalandırma bacasını, temiz ve kirli hava açıklıklarını ve menfezleri yerinde kontrol ederiz. Sık yapılan hata, temiz hava menfezinin sonradan mimari kaplama veya kapıyla kısmen kapanmasıdır.
- Kapılar. Kapının açılış yönünü, kendiliğinden kapanma özelliğini, ikinci çıkışın ters yönde olup olmadığını ve kapının hol ya da koridora açıldığını kontrol ederiz.
- Test. Isıtma ve gaz hatlarında basınç ve sızdırmazlık testi, havalandırmada debi ve balans ölçümü yaparız; sonuçları raporlarız. Testi yapılmamış tesisatı teslim etmeyiz.
- Fonksiyon denemesi. Gaz algılayıcının uyarısı, gaz ve elektrik kesme tertibatının dışarıdan çalışması ve havalandırma durumu birlikte denenir. Bu deneme, elektrik ve otomasyon ekipleriyle ortak yapılır.
Şartlar birbirine bağlıdır. Havalandırma kurulumu bölmeyi delen bir kanal gerektirir, gaz algılayıcı havalandırmayla ilişkilidir, kapı ise kaçış yoluyla. Bu yüzden disiplinleri ayrı ayrı değil, tek bir kazan dairesi koordinasyon çizimi üzerinden kontrol etmeyi tercih ediyoruz.
Mevcut kazan dairesinde en sık gördüğümüz eksikler
- Kazan dairesi kapısının doğrudan merdiven sahanlığına açılması.
- Alan ya da kapasite eşiği aşıldığı hâlde tek çıkış kapısı bulunması.
- Bölme duvarındaki boru ve kablo geçişlerinin açık bırakılması.
- Temiz hava menfezinin kapanmış ya da daraltılmış olması.
- Gaz algılayıcının bulunmaması veya periyodik kontrolünün yapılmaması.
- Yılda en az iki kez yapılması gereken baca temizliğinin kayda geçmemesi.
Bu maddelerden birkaçı sizin tesisinizde de görünüyorsa, durumu yerinde tespit ederek bir iyileştirme planı çıkarabiliriz. Isıtma ve kazan dairesi tesisat işleri için mekanik tesisat sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kazan dairesi kapısı nereye açılmalı?
Kazan dairesi kapısı kaçış merdivenine veya genel kullanım merdivenlerine doğrudan açılamaz; mutlaka bir ortak hol veya koridora açılması gerekir. Bu hüküm Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin 54. maddesinde yer alır.
Kazan dairesinde kaç çıkış kapısı gerekir?
Isıl kapasitesi 50-350 kW arasındaki kazan dairelerinde en az bir kapı yeterlidir. Döşeme alanı 100 m²’nin üzerindeki veya ısıl kapasitesi 350 kW’ın üzerindeki kazan dairelerinde en az 2 çıkış kapısı gerekir.
Kazan dairesi için ayrı baca ve havalandırma bacası gerekir mi?
Evet. Yönetmelik, duman bacalarına ek olarak temiz ve kirli hava bacaları yapılmasını ister; ayrıca kazan dairesi için ayrı bir havalandırma bacası öngörür. Mekanik havalandırma olması bu bacaların yerine geçmez.
Doğalgazlı kazan dairesinde gaz algılayıcı gerekir mi?
Evet. Kazan dairesinde doğalgaz veya LPG kullanılıyorsa bu gazları algılayacak gaz algılayıcıların kullanılması şarttır. Ayrıca gaz kullanılan kapalı bölümlerde doğal veya mekanik havalandırma sağlanır.
Kazan dairesinde yangın söndürme cihazı ve yangın dolabı şart mı?
En az 1 adet 6 kg’lık çok maksatlı kuru kimyevi tozlu söndürme cihazı bulundurulur. Büyük kazan dairelerinde ve ısıl kapasitesi 350 kW’ın üzerindeki kazan dairelerinde yangın dolabı da gerekir.