İçeriğe geç
Lintu Mühendislik
Yangın Güvenliği

Yangın hidrantı nedir? Çevre hidrantı, yönetmelik şartları ve montaj

Yayın: 8 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi

Yangın hidrantı, itfaiyenin binaya dışarıdan su basmasını ve su almasını sağlayan, bina çevresindeki sabit su noktasıdır. Yazı yönetmelikteki debi, basınç, mesafe şartlarını, dolap ve su alma ağzı farkını ve sahadaki montaj-test sırasını anlatıyor.

Yangın hidrantı, bina veya tesisin dış çevresinde bulunan ve itfaiye araçlarının hortum bağlayarak su alabildiği sabit yangın suyu noktasıdır. Yangın dolabı bina içindeki kişilerin ilk müdahalesi içindir; hidrant ise ilk müdahalede söndürülemeyen yangına dışarıdan müdahale için kurulur. Yönetmelik hidrant sistemi için en az 1900 l/dak tasarım debisi ve hidrant çıkışında 700 kPa basınç ister.

Bu yazıda hidrantın nasıl çalıştığını, yönetmeliğin ne istediğini, hidrantın dolap ve itfaiye su alma ağzından farkını ve sahada nasıl kurup test ettiğimizi anlatıyoruz. Dayandığımız metin Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'tir. Değerleri mevzuat.gov.tr metninde ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yönetmelik kılavuzunda kontrol ettik.

Yangın hidrantı nedir, nasıl çalışır?

Hidrant, yangın suyu şebekesine bağlı bir vana ve hortum çıkış ağzı grubudur. İtfaiye ekibi hortumunu çıkış ağzına bağlar, vanayı açar ve suyu araca ya da doğrudan lüleye alır. Sistemin çalışması için su kaynağının, pompanın ve borulamanın hidrant noktasında yeterli debiyi ve basıncı verebilmesi gerekir.

Bir hidrant sistemi sahada şu parçalardan oluşur:

  • Su kaynağı: projede belirlenen yangın deposu ve pompa grubu.
  • Bina çevresinde dolaşan ana hat. Mümkünse kapalı çevrim (ring) olarak kurulur.
  • Hattı bölümlere ayıran izolasyon vanaları.
  • Hidrant gövdeleri ve hortum çıkış ağızları.
  • Don ve su birikmesine karşı drenaj düzeni.

Hidrantların alt kısmı toprak altındaki hatta bağlıdır. Bu yüzden hidrantın başarısı yalnızca gövdeye değil, toprak altındaki hattın hidrolik hesabına, bağlantılarına ve testine bağlıdır.

Yönetmelik hidrant için ne istiyor?

Hidrant sistemi Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 95. maddesinde düzenlenir. Maddenin başlıca şartları şunlardır:

  • Hidrantlar mümkün olduğunca yapının bütün çevresini kapsayacak şekilde kurulur. İtfaiye araçları hidrantlara kolay yanaşabilmeli ve bağlantı yapabilmelidir.
  • Sistem tasarım debisi en az 1900 l/dak olmalıdır. Debi, binanın tehlike sınıfına göre artırılır.
  • Hidrant çıkışında 700 kPa (7 bar) basınç bulunmalıdır.
  • Hidrantlar arası uzaklık çok riskli bölgelerde 50 m, riskli bölgelerde 100 m, orta riskli bölgelerde 125 m, az riskli bölgelerde 150 m alınır.
  • Normal şartlarda hidrantlar korunan binalardan ortalama 5 ila 15 m uzağa yerleştirilir.
  • Suyu getiren boru donanımında ring sistemi yoksa en küçük boru çapı 100 mm olmalı ve hidrolik hesaba göre belirlenmelidir.
  • Kullanılacak hidrantlar ilgili Türk Standartlarına uygun yerüstü yangın hidrantı olmalıdır.
Not

Bu yazı yönetmelik metninin özetidir, hukuki görüş değildir. Yönetmelik zaman zaman değişir. Projeniz için yürürlükteki metni, onaylı projeyi ve bağlı itfaiye müdürlüğünün görüşünü esas alın.

Bina içi hidrant ile çevre hidrantı arasındaki fark nedir?

Yönetmelikte "bina içi hidrant" diye ayrı bir sistem tanımlı değildir. Sahada bu ifade çoğunlukla yangın dolabı veya itfaiye su alma ağzı için kullanılıyor. Üç ayrı donanım vardır ve görevleri farklıdır:

DonanımYeriKimin kullanımı için
Yangın dolabıBina içi, koridor ve merdiven yakınıBinadaki kişilerin küçük yangına ilk müdahalesi
İtfaiye su alma ağzıBina içi, genellikle kaçış merdiveni veya yangın güvenlik holüİtfaiye personeli ve eğitilmiş personel
Hidrant (çevre/dış hidrant)Bina dışı, çevre hattı üzerindeİtfaiye araçları ve dışarıdan müdahale

Yönetmeliğin 94. maddesi bina içindeki itfaiye su alma hattını ve yangın dolaplarını düzenler. Bu maddeye göre bir boyutu 60 m'yi geçen katlarda yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzı yapılır. Herhangi bir noktadan su alma ağzına uzaklık 60 m'yi aşamaz. Sabit boru tesisatındaki hortum bağlantıları, itfaiyenin kullandığı normlarda storz tip, 50 mm veya 65 mm çapındadır. Yönetmelik ayrıca belirli binalarda itfaiyenin sisteme dışarıdan su basabilmesi için en az 100 mm nominal çaplı itfaiye su verme bağlantısı ister. Kapsamı projedeki bina sınıfı belirler.

Dolap tarafının ayrıntıları için yangın dolabı yönetmeliği yazımıza bakabilirsiniz.

Hidrant hangi yapılarda gerekir?

Madde 95 hidrant sisteminin nasıl yapılacağını tarif eder. Hidrantın hangi binada zorunlu olduğu ise kullanım sınıfına, tehlike sınıfına ve yönetmeliğin ilgili maddelerine göre değişir. Yönetmelikte açık bir eşik vardır: genel yerleşme alanlarından ayrı planlanan yerleşim alanlarında, binaların taban alanları toplamı 5000 m²'den büyükse dış hidrant sistemi yapılması mecburidir. Bakanlık kılavuzu aynı eşiği, birden fazla binası olan parsellerde bütün binaların taban alanları toplamı olarak yorumlar.

Bunun dışındaki yapılarda hidrant ihtiyacı proje aşamasında yangın güvenliği danışmanı, mimari ve mekanik proje ile itfaiye görüşü birlikte değerlendirilerek belirlenir. Endüstriyel tesislerde, geniş parselli yapılarda ve itfaiyenin bina cephesine kolay ulaşamadığı yerlerde hidrant ihtiyacı çoğu zaman öne çıkar.

Hidrant su ihtiyacı nasıl belirlenir?

Yönetmeliğin 92. maddesi su deposu hacmini düzenler. Yapıda yalnızca çevre hidrant sistemi varsa su ihtiyacı, en az 1900 l/dak debiyi 90 dakika karşılayacak kapasitede olmalıdır. Kesin değer bina tehlike sınıfına göre yapılan hidrolik hesapla belirlenir.

Bu değer asgaridir. 1900 l/dak debi 90 dakika sürerse yaklaşık 171 m³ su demektir. Hidrolik hesap tehlike sınıfı nedeniyle daha yüksek debi çıkarırsa depo da büyür. Yapıda dolap veya sprinkler gibi başka sulu sistemler de varsa depo hacmi o sistemlerin ihtiyacına göre de hesaplanır. Bu hesabı yangın su deposu hacmi yazımızda ayrıca anlattık.

Hesapta sık gözden kaçan noktalar

  • Hidrant çıkışında 700 kPa şartı, pompa basma yüksekliği, boru sürtünme kayıpları ve kot farkı birlikte hesaplanınca sağlanır.
  • Ring olmayan, tek taraftan beslenen hatlarda çap ve hidrolik hesap daha sıkı kontrol edilmelidir.
  • Hidrant, dolap ve sprinkler aynı pompa grubundan besleniyorsa pompa seçimi bu sistemlerin birlikte çalışma durumuna göre yapılmalıdır.

Sahada hidrantı nasıl yapıyoruz?

Hidrant hattı bina içindeki tesisattan farklı olarak toprak altında ve araç trafiğine yakın çalışır. Bu yüzden imalat sırasına ve test kayıtlarına özellikle dikkat ediyoruz.

  1. Yerleşim kontrolü: Onaylı projedeki hidrant konumlarını sahada itfaiye aracının yanaşma yoluna göre kontrol ediyoruz. Bordür, ağaç, çit ve otopark yerleşimi bağlantı yapılmasını engelliyorsa projeyi imalattan önce düzeltmek gerekir.
  2. Kazı ve hat yatağı: Hat, projedeki kot ve eğimde döşenir. Don derinliği ve araç yükü dikkate alınır. Yatak malzemesi şartnameye uygun olmalıdır.
  3. Boru ve vana montajı: İzolasyon vanalarını bölüm bölüm erişilebilir vana odalarına yerleştiriyoruz. Hidrant branşmanında ve dirseklerde sabitleme önemlidir. Basınç altında dirsekler itme kuvveti nedeniyle yer değiştirebilir.
  4. Hidrant altlığı ve drenaj: Gövde altında su birikmemesi için drenaj düzeni bırakılır. Yerüstü hidrantın kotu zemine göre ayarlanır.
  5. Yıkama: Hidrant takılmadan önce hat yıkanır. Kazı sırasında girmiş toprak, taş ve artıklar hortum bağlantılarını ve vanaları bozabilir.
  6. Basınç ve sızdırmazlık testi: Hattı şartnamedeki test basıncı ve süreyle deniyoruz. Sonuçlar rapora işlenir. Test geçmeden hat gömülmez ve hidrant bağlanmaz.
  7. Debi ve basınç ölçümü: Pompa devreye girince hidrantlardan debi alıp hidrant çıkışındaki basıncı ölçüyoruz. Değerleri proje değerleriyle karşılaştırırız.
  8. Teslim: Vana konumlarını, hidrant numaralarını ve test raporlarını işletme sorumlusuna veririz.

Sık yapılan hatalar

  • Hidrantı araç yolunun ya da park yerinin hemen yanında, korumasız bırakmak.
  • İzolasyon vanasını testten sonra kapalı bırakmak. Bu hata ilk gerçek ihtiyaçta ortaya çıkar.
  • Dirsek ve branşmanlarda sabitleme yapmadan hattı gömmek.
  • Yıkama yapmadan hidrantı takmak.
  • Hidrant çıkış bağlantısı ile itfaiyenin kullandığı hortum bağlantısının uyumunu kontrol etmemek.
  • Sadece hidrantı açıp suyun geldiğini görmek. Debi ve basıncı ölçmemek.

Hidrant hattını yangın pompası ve depo ile birlikte kurduğumuz için kontrolü tek akışta yapıyoruz. Bu hizmeti Yangın Algılama ve Söndürme kapsamında yürütüyoruz.

Hidrant sistemi nasıl bakım ve test edilir?

Periyodik kontrol sıklığını ve kapsamını ilgili standart, proje şartnamesi ve itfaiye düzenlemeleri belirler. Biz kontrol listesini şu başlıklarla kuruyoruz:

  • İzolasyon vanalarının açık konumda ve çalışır durumda olduğunun kontrolü.
  • Hidrantın açılıp kapanması. Gövdede kaçak olmaması ve kapatıldıktan sonra drenajın çalışması.
  • Çıkış ağızlarının, kapaklarının ve zincirlerinin sağlam olması.
  • Hidrantın çevresinin açık ve erişilebilir olması. Üzerine eşya, çit veya bitki gelmemesi.
  • Pompa grubunun otomatik devreye girmesi ve hat basıncının korunması.
  • Kış öncesinde don riskine karşı drenaj ve vana odaları kontrolü. Ayrıntılar için tesisat donması yazımıza bakabilirsiniz.

Kontrol sonuçları tarih, hidrant numarası ve bulgularla kayda geçirilir. Eksik bulunan noktalar giderilmeden sistem sağlam sayılmaz.

Hidrant ile itfaiye su alma ağzı aynı şey mi?

Hayır. İtfaiye su alma ağzı bina içindeki sabit boru tesisatında, genellikle kaçış merdiveni ya da yangın güvenlik holü gibi korunmuş mekânlarda bulunur. İtfaiye personeli ve eğitilmiş personel kullanır. Hidrant ise bina dışında, çevre hattı üzerindedir ve itfaiye aracının su almasına yöneliktir. İkisinin yönetmelikteki maddeleri de farklıdır: su alma ağzı 94., hidrant 95. maddede geçer.

Sık sorulan sorular

Hidrant sistemi hangi yapılarda gerekir?

Gereklilik kullanım sınıfına, tehlike sınıfına ve yönetmeliğin ilgili maddelerine bağlıdır. Yönetmelik, genel yerleşme alanlarından ayrı planlanan yerleşim alanlarında binaların taban alanları toplamı 5000 m²'yi aşarsa dış hidrant sistemini zorunlu kılar. Diğer yapılar için proje ve itfaiye görüşü esas alınır.

Hidrant ile yangın dolabı arasındaki fark nedir?

Yangın dolabı bina içindedir ve binadaki kişilerin küçük yangına ilk müdahalesi içindir. Hidrant bina dışındadır ve itfaiyenin dışarıdan müdahale ederken su almasını sağlar.

Hidrant su ihtiyacı nasıl belirlenir?

Yapıda yalnızca çevre hidrantı varsa su ihtiyacı en az 1900 l/dak debiyi 90 dakika karşılayacak kapasitede olmalıdır. Kesin değer bina tehlike sınıfına göre yapılan hidrolik hesapla belirlenir.

Hidrant sistemi nasıl bakım ve test edilir?

Vanaların konumu, hidrantın açılıp kapanması, kaçak ve drenaj, çıkış ağızları ve pompanın otomatik devreye girmesi kontrol edilir. Sıklık ve kapsamı ilgili standart, proje şartnamesi ve itfaiye düzenlemeleri belirler.

İtfaiye su alma ağzı ile hidrant aynı mı?

Hayır. İtfaiye su alma ağzı bina içindeki sabit boru tesisatında yer alır. Hidrant ise bina dışında, çevre hattı üzerindeki su noktasıdır.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BKK 2007/12937) – mevzuat.gov.tr
  2. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu (Aralık 2024) – Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı

← Tüm yazılar