İçeriğe geç
Lintu Mühendislik
Mekanik Tesisat

Mekanik tesisat nedir? Sistemler, bileşenler ve proje paftaları

Yayın: 7 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi

Mekanik tesisat; bir binada ısıtma, sıhhi tesisat, pis su, havalandırma ve yangın sistemlerini kapsayan, makine mühendisliği alanındaki tesisatların genel adıdır. Bu yazıda bileşenleri, proje yapısını ve sahadaki test sırasını anlatıyoruz.

Mekanik tesisat, bir binanın içinde su, hava, ısı ve söndürme suyunu taşıyan boru ve kanal sistemlerinin bütünüdür. Isıtma, sıhhi tesisat, pis su, havalandırma ve yangın tesisatı bu çatının altında yer alır. Projesini makine mühendisleri hazırlar, uygulamasını tesisat ekipleri yapar. Elektrik ve inşaat işlerinden ayrı bir disiplindir, ancak sahada her ikisiyle de sürekli koordine çalışır.

Mekanik tesisat binada hangi sistemleri kapsar?

Kapsam binanın kullanım amacına göre değişir. Bir konut sitesinde ağırlık ısıtma ve sıhhi tesisattadır. Bir fabrikada havalandırma, duman tahliyesi ve yangın söndürme öne çıkar. Genel olarak şu başlıklar mekanik tesisatın içindedir:

  • Isıtma tesisatı: kazan dairesi, kolon ve dağıtım hatları, radyatör ya da yerden ısıtma devreleri, pompalar, genleşme ve emniyet ekipmanı.
  • Sıhhi tesisat: temiz su ve sıcak su hatları, depo, hidrofor ya da pompa grubu, armatür bağlantıları.
  • Pis su ve yağmur suyu tesisatı: pis su kolonları, yatay toplayıcılar, havalandırma (tahliye) bacaları, temizleme tapaları, gerekiyorsa pompalı tahliye.
  • Havalandırma tesisatı: kanallar, menfezler, klima santrali, fanlar, jet fanlar, duman tahliye hatları, yangın damperleri.
  • Yangın tesisatı: algılama, sprinkler, yangın dolabı, pompa istasyonu ve otomatik söndürme sistemleri.

Literatürde soğutma ve iklimlendirme de mekanik tesisatın tanımına girer. Biz bu yazıda ve işlerimizde yukarıdaki beş başlığa odaklanıyoruz. Kapsamın genel çerçevesi için Mekanik Tesisat hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.

Mekanik sıhhi tesisat nedir?

Sıhhi tesisat, binadaki temiz su, sıcak su ve atık su hatlarının tamamıdır. "Mekanik sıhhi tesisat" ifadesi, bu hatların mekanik proje kapsamında hesaplandığını ve çizildiğini vurgular. Su deposundan armatüre kadar giden besleme hattı ile lavabodan kolona, kolondan şebekeye ya da foseptiğe kadar giden tahliye hattı aynı projenin parçasıdır.

İki hattın mantığı farklıdır. Temiz su hattı basınçla çalışır; sızdırmazlık ve basınç dengesi esastır. Pis su hattı yerçekimiyle çalışır; eğim, havalandırma ve temizleme erişimi esastır. Bu fark, test yöntemlerini de değiştirir.

Mekanik tesisat bileşenleri nelerdir?

Bir sistemi bileşenlerine ayırmak, hem projeyi okumayı hem de sahada kontrol listesi hazırlamayı kolaylaştırır. Aşağıdaki tablo ana sistemlerin başlıca bileşenlerini özetler.

SistemBaşlıca bileşenlerSahada en çok bakılan nokta
IsıtmaKazan, kolektör, pompa, vana, genleşme tankı, boru, radyatör veya yerden ısıtma devresiHava alma, hidrolik denge, izolasyon sürekliliği
Sıhhi tesisatDepo, hidrofor, boru, vana, sayaç, armatür bağlantısıBasınç testi, askı ve kelepçe düzeni
Pis suKolon, yatay toplayıcı, tahliye bacası, temizleme tapası, sifonEğim, bağlantı sızdırmazlığı, kat geçişleri
HavalandırmaKanal, klima santrali, fan, menfez, damper, ses ve ısı yalıtımıKanal sızdırmazlığı, debi dengesi
YangınDedektör, panel, sprinkler hattı, yangın dolabı, pompa grubu, söndürücü ekipmanHat testleri, pompa devreye alma, kompartıman geçişleri

Ayrıca her sistemde ortak elemanlar vardır: borular, kanallar, askı ve destekler, yangın ve ses geçişlerindeki sızdırmazlık elemanları, vanalar ve izolasyon. Küçük görünen bu ortak elemanlar, sahada arızanın en sık çıktığı yerlerdir.

Mekanik tesisat projesi nedir, hangi paftalardan oluşur?

Mekanik tesisat projesi; mimari projeye uygun olarak makine mühendislerince hazırlanan, ısıtma, sıhhi tesisat, havalandırma gibi sistemlerin nasıl kurulacağını gösteren proje ve hesap dosyasıdır. Hangi sistemlerin proje olarak isteneceğine yapının özelliğine göre ilgili idare karar verir.

Paftaların adı ve sayısı projeden projeye değişir. Genellikle şu içerik bulunur:

  • Hesap raporu: ısı kaybı, debi, boru çapı, basınç kaybı, pompa ve cihaz seçimi.
  • Kat planları: boru ve kanal güzergâhları, cihaz yerleri, mahal bilgileri.
  • Kolon şemaları: düşey dağılımı ve kat bağlantılarını gösteren şemalar.
  • Kazan dairesi ve makine dairesi planları ile kesitler: ekipman yerleşimi, bağlantılar, bakım erişimi.
  • Detaylar: askı, geçiş, bağlantı ve montaj detayları.
  • Şartname ve malzeme listesi: hangi malzemenin hangi şartla kullanılacağı.

İyi bir proje, mimari, statik ve elektrik projeleriyle çakışmaz. Şaft ölçüleri, kat yükseklikleri, asma tavan içi boşluğu ve bakım erişimi kâğıt üzerinde kontrol edilmelidir. Sahada çıkan çakışmaların çoğu burada çözülmemiş bir noktadan gelir.

Yangın tesisatında ayrıca yangın mevzuatı devreye girer. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yapı ve tesislerin tasarım, yapım, kullanım, bakım ve işletim esaslarını kapsar. Hangi sistemin zorunlu olduğu bina türüne, yüksekliğine ve kullanımına göre bu yönetmelik ve proje onayı sürecinde belirlenir.

Mekanik tesisat ile elektrik tesisatı arasındaki fark nedir?

Mekanik tesisat akışkanı (su, hava, gaz, söndürücü madde) taşır. Elektrik tesisatı enerjiyi ve sinyali taşır. Projeleri ayrı mühendislik disiplinleri hazırlar.

Pratikte iki alan birbirine dokunur. Pompanın, fanın ve kazanın mekanik tarafı mekanik projededir, beslemesi ve panosu elektrik projesindedir. Yangın alarmında dedektör ve panel sinyal sistemidir, ancak sprinkler ve söndürme hatları mekanik taraftadır. Bu yüzden şantiyede iki ekibin ilerleme sırasını birlikte planlamak gerekir. Aksi halde pompa yerine oturur ama beslemesi gelmez, devreye alma haftalarca bekler.

Sahada nasıl yapıyoruz? İmalat sırası, kontrol ve test

İmalat ve montajı kendi ekibimizle yapıyoruz. Sıra genel olarak şöyledir:

  1. Proje ve saha kontrolü: uygulamaya başlamadan önce mimari ve diğer projelerle çakışma kontrolü yapılır. Şaft ve geçişler yerinde ölçülür.
  2. Aks ve güzergâh işaretleme: kolonlar, yatay hatlar ve cihaz yerleri işaretlenir. Eğim gerektiren hatlar (pis su gibi) önce yerleştirilir.
  3. Askı ve destek montajı: borular ve kanallar askılar üzerine alınır. Hat sonradan zorlanarak oturtulmaz.
  4. Boru ve kanal montajı: bağlantılar projedeki malzeme şartına göre yapılır.
  5. Test: hatlar kapatılmadan, izolasyon ve sıva öncesinde test edilir.
  6. İzolasyon, geçiş sızdırmazlığı ve kapatma: test onayından sonra yapılır.
  7. Devreye alma ve ayar: pompa, vana, fan ve cihazlar çalıştırılır, denge ayarı yapılır.
  8. Raporlama: test ve ölçüm sonuçları rapor haline getirilir.

Testi yapılmamış tesisatı teslim etmiyoruz. Test türü sisteme göre değişir:

  • Basınçlı su hatlarında basınç testi.
  • Pis su hatlarında sızdırmazlık ve akış kontrolü.
  • Havalandırma kanallarında sızdırmazlık testi ve debi ölçümü ile balans.
  • Yangın hatlarında ilgili standart ve proje şartnamesinin istediği hat testleri, pompa devreye alma ve fonksiyon kontrolü.

Test basıncı, bekleme süresi ve kabul ölçütü gibi değerleri proje şartnamesi ve ilgili standart belirler. Biz bunları işe başlarken yazılı olarak netleştiriyoruz.

Sahada sık yapılan hatalar

  • Testi izolasyondan veya kapatmadan sonra yapmak. Kaçak bulunursa duvar ve tavan yeniden açılır.
  • Pis su hattında eğimi sonradan "toparlamaya" çalışmak.
  • Hava alma noktalarını ve vana erişimini düşünmeden hat çekmek.
  • Yangın kompartımanı geçişlerini boş bırakmak ya da uygun olmayan malzemeyle kapatmak.
  • Devreye almayı ve dengelemeyi atlamak. Sistem çalışır ama bazı mahaller ısınmaz ya da havalanmaz.

Bu hataların bir kısmının sonuçlarını ayrıca ele aldığımız yazıda bulabilirsiniz: Mekanik tesisatta en pahalı 5 uygulama hatası.

Mekanik tesisat firması seçerken neye bakılmalı?

Firma listelerinden önce kendinize şu soruların cevabını sorun:

  • İmalatı kim yapıyor? Taşeron zinciri uzadıkça kalite kontrolü zorlaşır. Kendi ekibiyle çalışan yüklenicide sorumluluk daha net olur.
  • Test ve raporlama var mı? Basınç, sızdırmazlık ve balans sonuçları yazılı olarak teslim edilmeli.
  • Proje ile uygulama aynı dili konuşuyor mu? Uygulayıcı projeyi okuyabilmeli, çakışmaları imalattan önce bildirebilmeli.
  • Yangın ve havalandırma bilgisi var mı? Bu iki alan birbirine geçer: duman tahliye, damper ve kompartıman geçişleri birlikte düşünülmelidir.
  • Teslim sonrası ne oluyor? Devreye alma, kullanım bilgilendirmesi ve bakım planı konuşulmalı.

Havalandırma ve yangın tarafındaki işlerimiz için Havalandırma Tesisatı ve Yangın Algılama ve Söndürme sayfalarına göz atabilirsiniz.

Not

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır. Bir binanın hangi sistemleri kurması gerektiği, ilgili yönetmelikler, proje onayı ve idarenin şartnamesine göre belirlenir.

Sık sorulan sorular

Mekanik tesisat neleri kapsar?

Isıtma, sıhhi tesisat, pis su, havalandırma ve yangın sistemlerini kapsar. Hangilerinin bir binada bulunacağı yapının kullanım amacına ve projesine göre değişir.

Mekanik tesisat projesi hangi paftalardan oluşur?

Genellikle hesap raporu, kat planları, kolon şemaları, kazan veya makine dairesi planları ve kesitler, detaylar ile şartname ve malzeme listesinden oluşur. Paftaların sayısı ve adı yapıya ve idarenin isteklerine göre değişir.

Mekanik tesisat ile elektrik tesisatı arasındaki fark nedir?

Mekanik tesisat su, hava, gaz ve söndürücü gibi akışkanları taşır; elektrik tesisatı enerji ve sinyal taşır. Pompa, fan ve kazan gibi ekipmanlarda iki disiplin birlikte çalışır.

Mekanik tesisat bileşenleri nelerdir?

Boru ve kanallar, pompa, kazan, fan, vana, depo, radyatör ya da yerden ısıtma devresi, armatür, sprinkler ve yangın dolabı ekipmanları başlıca bileşenlerdir. Askı, destek ve izolasyon da sistemin parçasıdır.

Mekanik tesisatta test ve devreye alma nasıl yapılır?

Hatlar kapatılmadan önce sistemine göre basınç, sızdırmazlık ya da akış testinden geçirilir. Ardından pompa, vana ve fanlar çalıştırılıp denge ayarı yapılır ve sonuçlar raporlanır.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 19 Aralık 2007, sayı 26735)
  2. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
  3. Mekanik Tesisat Projesi Nedir? (Dolunay Mimarlık)

← Tüm yazılar