İçeriğe geç
Lintu Mühendislik
Havalandırma

Havalandırma kanalı imalatı: sac, bağlantı, askı ve sızdırmazlık testi

Yayın: 8 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi

Havalandırma kanalı; projedeki basınç sınıfına uygun galvanizli sacdan, sızdırmaz bağlantılarla imal edilir, yeterli askıyla taşınır ve yalıtımdan önce test edilir. Yazıda sac, bağlantı, askı, metraj ve test adımlarını anlatıyoruz.

Havalandırma kanalı imalatında doğru sıra şudur: projedeki basınç ve sızdırmazlık sınıfına uygun sac seçilir, kanallar bu sınıfın gerektirdiği kenet ve flanşlarla imal edilir, yeterli sayıda askıyla bağlanır ve yalıtım kaplanmadan önce sızdırmazlık testinden geçirilir. Sac kalınlığı, takviye ve test basıncı tek bir "standart değer" değildir; kanalın ölçüsüne ve çalışma basıncına göre proje ve şartname belirler. Aşağıda bu zinciri, sahada baktığımız noktalarla birlikte anlatıyoruz.

Havalandırma kanalı hangi sacdan ve hangi kalınlıkta yapılır?

Konfor ve genel havalandırma kanallarında en yaygın malzeme galvanizli çelik sacdır. Kamu işlerinde kullanılan imalat tariflerinde de galvanizli sacın TS EN 10346'ya uygun, çinko kaplı sacdan olması istenir. Yangın tarafında ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 87. maddesi, mekanik duman kontrol sistemleri için kurulan havalandırma ve tahliye kanallarının çelik, alüminyum veya benzeri malzemeden yapılmasını şart koşar.

Sac kalınlığı konusunda sahadaki en sık yanlış, "her kanal aynı sacdan olur" varsayımıdır. Gerçekte kalınlık; kanalın en geniş kenarına, içindeki statik basınca ve pozitif ya da negatif basınçta çalışmasına göre değişir. Örnek şartnamelerde kalınlıklar, tasarımcının seçtiği basınç sınıfına bağlı olarak DW 144 gibi tablolardan alınır. Biz rakam vermek yerine şunu söylüyoruz: kalınlığı ve takviye aralığını projedeki basınç sınıfından okuyun, atölyede tahmin etmeyin.

Kanal bağlantıları ve askılar nasıl olmalı?

Dikdörtgen kesitli kanalda iki ana sızdırma noktası vardır: sacın kesite kıvrıldığı boy kenetler ve kanalların birleşim yerleri. Özellikle boy kenetle birleşim yerinin kesiştiği köşeler kaçak için riskli bölgedir. Bu yüzden imalatta bağlantı tipi, sızdırmazlık sınıfıyla birlikte düşünülür.

Bağlantı

  • Flanşlı bağlantı: Flanş yüzeyi arasına conta ya da mastik konur; kamu tariflerinde kendinden yapışkanlı neopren contanın flanş kesiti boyunca yerleştirilmesi ve uygun aralıklarla klips ya da sıkıştırma parçalarıyla sabitlenmesi tarif edilir.
  • Boy kenetler: Kenet sıkı kapatılmalı, gerekiyorsa sızdırmazlık malzemesiyle desteklenmelidir.
  • Şekilli parçalar: Dirsek, redüksiyon ve çatallar; düz kanala göre bağlantı sayısı çok olduğu için kaçağın biriktiği yerlerdir. Keskin dönüşlerden kaçınmak hem basınç kaybını hem kaçak riskini azaltır.
  • Kontrol kapakları: Denetim ve temizleme kapakları ile ölçüm ağızları ulaşılabilir yerde olmalı ve kapakları da hava sızdırmaz kapanmalıdır.

Askı

Yönetmelik, bütün mekanik havalandırma ve duman tahliye sisteminde kullanılan kanalların yeterli sayıda askı elemanıyla bağlanmasını şart koşar. "Yeterli" ifadesinin sayısal karşılığını burada yazmıyoruz; askı aralığı kanal ölçüsüne, sac ve yalıtım ağırlığına, taşıyıcı yapıya göre proje detayında verilir.

Sahada şunlara bakıyoruz:

  • Askı, kanalın kendi ağırlığına ek olarak yalıtım ve varsa damper ağırlığını da taşıyor mu?
  • Yangın damperi, fan ve ağır şekilli parçalar ayrı bir askıyla destekleniyor mu?
  • Askı noktası kanal bağlantısının tam üstüne ya da zayıf bölgesine gelmiyor mu?
  • Askı elemanı tavan ya da döşemeye uygun ankrajla sabitlenmiş mi?

Havalandırma kanalı metrekaresi nasıl hesaplanır?

Kanal metrajı, kanal yüzey alanı üzerinden yapılır. Dikdörtgen kanal için yüzey alanı, kesit çevresi ile boyun çarpımıdır:

Alan (m²) = 2 × (a + b) × L

Burada a ve b kanalın kenarları, L boydur; hepsi metre cinsinden alınır. Örneğin 600 × 400 mm kesitli, 10 m boyunda düz bir kanalın çevresi 2 × (0,6 + 0,4) = 2,0 m, yüzey alanı 20 m² olur.

Pratikte dikkat ettiğimiz noktalar:

  • Dirsek, redüksiyon, çatal gibi şekilli parçalar ayrı ölçülür; düz kanal gibi hesaplamak metrajı eksik gösterir.
  • Flanş, takviye ve kenet payının metraja nasıl yansıyacağı ihale şartnamesindeki ölçü kuralına bağlıdır; bunu işe başlamadan netleştirmek gerekir.
  • Aynı yüzey alanı, sızdırmazlık testinde de kullanılır: sızdırma faktörü, kaçak debinin kanal yüzey alanına oranıdır (L/s·m²).

Kanal çapı ve debi hesabı, yani hava hızına göre kesit seçimi ise tasarım konusudur ve havalandırma projesinde yapılır. İmalatçı, proje ölçülerini uygular.

Hava kanalı sızdırmazlık testi nasıl yapılır?

Hava kaçakları imalat ve montaj farklarından dolayı tamamen sıfırlanamaz; bu yüzden amaç, projedeki sızdırmazlık sınıfını sağlamaktır. Dikdörtgen kesitli sac kanallar için dayanım ve sızdırmazlık TS EN 1507, dairesel kanallar için TS EN 12237 kapsamında ele alınır. Sınıflar A'dan D'ye gider; A en çok hava sızdıran, D en az hava sızdıran sınıftır. Hangi sınıfın seçileceğine tasarımcı karar verir.

Test, kanal ağzına bağlanan bir fan ve debi ölçüm düzeneğiyle yapılır: test edilen bölüm uçlardan körleme ile kapatılır, kanal içi statik basınç hedef değere çıkarılır, bu basıncı tutmak için gereken debi okunur ve sızdırma faktörü bulunur. Bu değer, seçilen sınıfın izin verdiği sınırla karşılaştırılır.

Uygulama kılavuzlarında şu noktalar öne çıkıyor:

  • Test, kanalın dış yalıtımı yapılmadan önce yapılır.
  • Test basıncının mümkünse projedeki işletme basıncında olması tercih edilir.
  • Bir uygulama kılavuzunda dairesel kanallarda toplam yüzeyin yüzde 10'unun, dikdörtgen kanallarda yüzde 20'sinin test edilmesi anılır; hijyenik uygulamalarda genellikle kanalın tamamı test edilir. Gerçek kapsam, projenin teknik şartnamesinde yazandır.
  • Kaçak yüksek çıkarsa kanal boyunca bağlantılar yeniden sıkılır, mastik ve conta yenilenir, test tekrarlanır.
Not

Test yüzdesi, basınç değeri ve ilk denemede başarı oranı gibi kabul ölçütleri şartnameden şartnameye farklıdır. Elinizdeki teknik şartname ve proje, bu yazıdaki genel anlatımdan önce gelir.

Havalandırma kanalı yalıtımı gerekir mi?

Her kanal yalıtılmaz; yalıtım ihtiyacını kanalın geçtiği mekân, taşıdığı havanın sıcaklığı ve projedeki gereklilikler belirler. Isıtılmış havanın ısıtılmayan alanlardan geçtiği hatlarda ısı kaybını sınırlamak, dış ortamdan geçen kanallarda ise yalıtımı korumak öne çıkar. Bu karar projede gösterilir.

İki konuyu net söyleyebiliriz:

  • Yönetmelik, kanal kaplama malzemesinin en azından zor alevlenici malzemeden olmasını ister. Yalıtım malzemesini seçerken bu şart mutlaka kontrol edilir.
  • Yalıtım, sızdırmazlık testinden sonra gelir. Kaçağı yalıtımın altında bulmak hem zaman hem de iş kaybıdır.

Yangın güvenliği açısından kanal güzergâhı da önemlidir. Aynı madde, havalandırma ve duman tahliye kanallarının kaçış merdivenlerinden ve yangın güvenlik hollerinden geçmemesini asıl kabul eder. Kanal yangın kompartımanı duvarı veya döşemesini geçiyorsa yangın damperi, şönt baca ya da özel kelepçe gibi geçişi engelleyen önlemler gerekir; korunmuş bir şafta giriş ve çıkışta yangın damperi kullanılması şarttır. Yönetmelik metni güncellenebildiği için, uygulama yapmadan önce mevzuat.gov.tr'deki yürürlükteki metne bakmanızı öneririz. Basınçlı merdiven sistemlerinde kanal ve geçiş ilişkisi için merdiven basınçlandırma yazımıza da göz atabilirsiniz.

Sahada nasıl yapıyoruz?

Kanalı kendi ekibimizle imal edip monte ediyoruz; böylece atölye ile şantiye arasındaki bilgi kaybı azalıyor. Genel sıramız şöyle:

  1. Proje ve koordinasyon kontrolü: Kanal güzergâhı; kiriş, boru, kablo tavası ve sprinkler hatlarıyla çakışıyor mu, yangın kompartımanı geçişleri nerede? Çakışmalar imalattan önce çözülür.
  2. Ölçü ve imalat listesi: Kanal ve şekilli parçalar, basınç sınıfına göre listelenir; ölçü sahadan alınır.
  3. İmalat: Sac kesimi, kenet, takviye ve flanş işleri tek ekipte yapılır. Köşe ve kenet kesişimlerinde sızdırmazlık malzemesi atölyede uygulanır.
  4. Askı ve montaj: Önce askı hattı kurulur, sonra kanal bölümleri yerine alınır ve bağlantılar conta ile sıkılır.
  5. Sızdırmazlık testi: Bölüm bölüm test edilir; sonuç sızdırma faktörü ve sınıfıyla kaydedilir.
  6. Yalıtım ve damper bağlantıları: Test geçildikten sonra yalıtım yapılır; damper, menfez ve kontrol kapakları bağlanır.
  7. Balans: Debiler ölçülür ve ayarlanır; ölçü ağızları açıldıktan sonra tekrar sızdırmaz kapatılır.
AşamaKontrolKayıt
İmalatSac, ölçü, kenet ve flanşİmalat kontrol formu
MontajAskı, bağlantı, yangın damperi desteğiMontaj kontrol listesi
TestStatik basınç, debi, sızdırma faktörüSızdırmazlık test raporu
TeslimYalıtım, balansBalans ölçüm raporu

Sık yapılan hatalar

  • Yalıtımı testten önce kaplamak, sonra kaçağı aramak zorunda kalmak.
  • Şekilli parçaların ve damper bağlantılarının contasını atlamak.
  • Askıyı yalnızca kanal ağırlığına göre düşünüp yalıtım ve damper yükünü hesaba katmamak.
  • Ölçü ağızlarını balans sonrası sızdırmaz kapatmayı unutmak.
  • Yangın kompartımanı geçişini, kanal montajı bittikten sonra düşünmek.

Testi yapılmamış tesisatı teslim etmiyoruz; basınç, sızdırmazlık ve balans ölçümlerini raporluyoruz. Kanal imalatı ve montajı için kapsamımızı Havalandırma Tesisatı sayfasında bulabilirsiniz. Genel uygulama hatalarına dair yazımız için mekanik tesisatta en pahalı 5 uygulama hatasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Havalandırma kanalı hangi sacdan yapılır?

Genel havalandırmada en yaygın malzeme galvanizli çelik sacdır. Duman kontrol sistemlerinin kanalları için yönetmelik çelik, alüminyum veya benzeri malzeme ister; sac kalınlığını ise kanal ölçüsü ve basınç sınıfına göre proje belirler.

Kanal metrekaresi nasıl hesaplanır?

Dikdörtgen kanalda yüzey alanı 2 × (a + b) × L formülüyle bulunur; a ve b kenarlar, L boydur. Dirsek ve redüksiyon gibi şekilli parçalar ayrıca ölçülür, flanş ve takviye payı şartnamedeki ölçü kuralına göre değerlendirilir.

Hava kanalı sızdırmazlık testi nasıl yapılır?

Test edilecek bölüm uçlarından körlenir, bir fanla kanal içi statik basınç hedef değere çıkarılır ve bu basıncı tutmak için gereken kaçak debi okunur. Sonuç, yüzey alanına oranlanıp projedeki sızdırmazlık sınıfıyla karşılaştırılır; test yalıtımdan önce yapılır.

Kanal bağlantıları ve askılar nasıl olmalı?

Bağlantılar projedeki sızdırmazlık sınıfını sağlayacak şekilde conta veya mastikle kapatılır. Yönetmelik kanalların yeterli sayıda askı elemanıyla bağlanmasını ister; askı aralığını kanal ölçüsü ve yük belirler.

Havalandırma kanalı yalıtımı gerekir mi?

Bu, kanalın geçtiği mekâna, hava sıcaklığına ve projeye bağlıdır. Yalıtım gerekiyorsa kaplama malzemesi en azından zor alevlenici olmalı ve yalıtım sızdırmazlık testinden sonra yapılmalıdır.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
  2. Farklı Dikdörtgen Hava Kanallarındaki Sızıntının Deneysel İncelenmesi (TS EN 1507, TS EN 12237 atıflarıyla)
  3. Kanal Sızdırmazlık Testinde Dikkat Edilecek Hususlar
  4. İSKİD Hava Kanalı Komisyonu Dikdörtgen Kanal Şartnamesi Örneği
  5. Galvanizli sactan dikdörtgen hava kanalı yapılması (birim fiyat tarifi)

← Tüm yazılar