İçeriğe geç
Lintu Mühendislik
Yangın Güvenliği

Yangın alarm sistemi nasıl çalışır? Panel, dedektör, buton ve siren

Yayın: 8 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi

Yangın alarm sistemi; dedektör ve butonlardan gelen sinyali panelde değerlendirip sirenle bina kullanıcılarını uyarır. Yazıda bileşenlerin görevini, yönetmelik şartlarını, susturma ve sıfırlamayı, yanlış alarm nedenlerini anlatıyoruz.

Yangın alarm sistemi, dedektör ya da yangın butonundan gelen sinyali bir kontrol panelinde değerlendirir ve sirenlerle binadaki kişileri uyarır. Panel sistemin beynidir. Dedektör ve buton "algılar", siren "haber verir", kablolar ise bu zincirin kesintisiz çalıştığından emin olmak için sürekli izlenir. Yönetmelik de sistemi bu dört işlevin birlikte bulunduğu komple bir yapı olarak tanımlar: algılama, alarm verme, kontrol ve haberleşme.

Yangın alarm sistemi hangi bileşenlerden oluşur?

Sistem birbirine bağlı beş ana grupta toplanır. Her grubun görevi ayrıdır ve her biri için ayrı bir EN 54 bölümü vardır. Yönetmelik, sistemin ve parçalarının TS EN 54'e uygun üretilmesini, tasarlanmasını, tesis edilmesini ve işletilmesini şart koşar.

BileşenGöreviİlgili standart bölümü
Kontrol paneliSinyalleri toplar, değerlendirir, alarm ve arızayı gösterir, çıkışları kumanda ederEN 54-2
Güç kaynağı ve aküPanelin şebeke kesilse de çalışmasını sağlarEN 54-4
Duman ve ısı dedektörüYangını otomatik algılarEN 54-7 (duman), EN 54-5 (ısı)
Yangın ihbar butonuAlarmı elle başlatırEN 54-11
Siren ve flaşörSesli ve ışıklı uyarı verirEN 54-3 (sesli), EN 54-23 (ışıklı)

Bunlara adresli sistemlerde kısa devre izolatörleri (EN 54-17) ve giriş/çıkış modülleri (EN 54-18) eklenir. Modüller; kapı tutucu, damper, fan ya da asansör gibi cihazlara komut vermek için kullanılır. Adresli ve konvansiyonel yapının farkını ayrı bir yazıda anlattık.

Alarm başladığında sırayla ne olur?

Yönetmeliğe göre algılama ve uyarı sistemi üç yoldan biriyle ya da birkaçıyla devreye girer: elle, otomatik olarak veya bir söndürme sisteminden gelen uyarıyla. Sahada akış genellikle şöyledir:

  1. Dedektör ortamdaki duman ya da ısı artışını algılar veya biri butonu kırar.
  2. Sinyal hat üzerinden panele gelir. Panel hangi bölge ya da adresten geldiğini ekranında gösterir.
  3. Panel sirenleri ve flaşörleri çalıştırır.
  4. Projeye bağlı olarak çıkış modülleri üzerinden diğer sistemlere komut gider: kapı tutucuların bırakılması, havalandırma ünitelerinin durması, yangın damperlerinin ve duman tahliye ekipmanının devreye girmesi gibi.
  5. Binada itfaiyeye ve müdahale ekibine haber verme yolu varsa o hat da tetiklenir.

Yönetmelik alarm vermeyi üç parçada tarif eder: ana panelde ve tali ya da tekrarlayıcı panellerde gösterge, binanın kullanılan bütün bölümlerinde sesli ve ışıklı uyarı, ayrıca müdahale ekiplerinin uyarılması ve itfaiyeye haber verilmesi. Damper ve fan tarafındaki bağlantıyı yangın damperi yazımızda ele aldık.

Yönetmelik ne istiyor, hangi binalarda zorunlu?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in dördüncü bölümü (Madde 74-79) yangın algılama ve uyarı sistemlerini düzenler. Başlıca hükümler şunlardır:

  • Yangın ihbar butonu (Madde 75): Butonlar kaçış yollarında bulunur, görülebilir ve kolay erişilebilir olmalıdır. Yerden en az 110 cm, en fazla 130 cm yüksekliğe konur.
  • Butonun zorunlu olduğu binalar: Konutlar hariç, kat alanı 400 m²'den büyük ve iki ile dört kat arasındaki binalar; konutlar hariç, dörtten fazla katlı binalar; konutlar dahil bütün yüksek binalar.
  • Otomatik algılama (Madde 75): Yapı yüksekliği veya toplam kapalı alan Ek-7'deki değerleri aşan binalarda otomatik dedektör zorunludur. Duman dedektörünün uygun olmadığı mahallerde ısı, alev ya da başka uygun tip dedektör seçilir.
  • Panel yeri (Madde 77): Panel tercihen zemin katta ya da kolay ulaşılabilir, sürekli görevli personelin bulunduğu bir yerde olur. Personelin bulunmadığı saatler varsa, sürekli personel olan ikinci bir yere tekrarlayıcı panel konur.
  • Sprinkler ve gazlı söndürme (Madde 78-79): Binada bu sistemler varsa alarm istasyonları, akış anahtarları, alarm ve arıza çıkışları yangın alarm sistemine bağlanır ve ayrı bölgesel göstergelerle izlenir.
  • Sesli uyarı seviyesi: Sesli cihazlar yerden 150 cm yükseklikte ölçülür; ses seviyesi ortalama ortam seviyesinin en az 15 dBA üzerinde olmalıdır.
Not

Otomatik algılama eşikleri bina kullanım sınıfına göre değişir ve yönetmelik eki Ek-7'de verilir. Yönetmelik zaman zaman değiştiği için kendi binanızın eşiğini güncel metinden, proje müellifiyle ve yetkili idareyle birlikte kontrol etmenizi öneririz. Bu yazı hukuki görüş değildir.

Sprinkler tarafı için sprinkler yazımıza da bakabilirsiniz; ancak bağlantı noktaları alarm sisteminde sonlanır.

Alarm sistemi kabloları arızaya karşı nasıl izlenir?

Madde 74'e göre yangın uyarı sistemini oluşturan bütün kablolar ve uzak merkezlere giden bütün hatlar; kopukluk, kısa devre ve toprak kaçağına karşı sürekli denetim altında tutulur. Panel bunu hat sonu elemanı ya da adresli çevrim üzerindeki ölçümlerle yapar. Hatta bir sorun oluşursa panel "arıza" gösterir ve sesli ikaz verir.

Bunun pratik sonucu şudur: Siren hattını kesen, dedektörü sökülü bırakan ya da hat üzerinde gevşek klemens bırakan herkes panelde arıza üretir. Arıza uyarısı sistemin kendini korumasıdır; susturulup unutulacak bir şey değildir.

Kablo yönünde yönetmeliğin ayrıca üç şartı vardır:

  • Panellerden sesli ve ışıklı uyarı cihazlarına, sesli tahliye amplifikatör ve hoparlörlerine giden sinyal ve besleme kabloları, paneller arası haberleşme ve besleme kabloları ile panellerin besleme kabloları yangına en az 60 dakika dayanıklı olmalıdır.
  • Yangına dayanıklı olması gereken kablolar ilgili standartlara göre deneye tabi tutulmuş ve sertifikalı olmalıdır.
  • Alarm kabloları üreticilerin spesifikasyonuna uygun tipte seçilir; elektriksel gürültüden korunacak şekilde diğer sistemlerden ve enerji kablolarından ayrı döşenir.

Yangın sırasında uzun süre çalışması gerekmeyen butonlar ve dedektörler için bu dayanıklılık şartı aranmayabilir. Hangi hattın hangi sınıfta olacağını proje belirler.

Yangın alarm sistemi nasıl susturulur ve sıfırlanır?

Susturma ile sıfırlama aynı işlem değildir. Susturma yalnızca sirenleri ve panel zilini keser. Sıfırlama ise panelin alarm kaydını temizleyip sistemi normal izleme durumuna döndürür. Kesin tuş sırası panelin model ve yetki seviyesine göre değişir. Bu nedenle panelin kullanım kılavuzu ve yetkili kişi esas alınır.

Genel sıra şöyledir:

  1. Panelde hangi bölge ya da adresin alarm verdiğini okuyun.
  2. O noktaya gidip gerçek yangın olmadığını gözle ve koku ile teyit edin. Şüphe varsa tahliyeyi ve itfaiyeyi tercih edin.
  3. Yetkili kişi sirenleri panelden susturur.
  4. Alarmın nedenini giderin: buhar, toz, kırılan buton gibi.
  5. Paneli sıfırlayın. Neden hâlâ duruyorsa dedektör ya da panel alarmı yeniden verir.

Yetki şifresini paylaşmamanızı, sirenin kablosunu sökerek susturmamanızı öneririz. Yönetmelik, sistem herhangi bir sebeple devre dışı kaldığında tekrar çalışır hâle gelene kadar korumasız bölgelerde ilave güvenlik personeli ile denetim yapılmasını ve gereken tedbirin alınmasını ister. Bakım için sistemi devre dışı bırakacaksanız bu önlemi önceden planlamak gerekir.

Yanlış alarm neden olur, nasıl azaltılır?

Yanlış alarmların büyük kısmı cihaz hatasından değil, uygulama ve kullanım koşullarından gelir. Sahada en sık gördüğümüz nedenler şunlardır:

  • İnşaat ve ince işler sırasında dedektörün toz kapağı çıkarılmadan ya da tam tersine kapaksız bırakılması.
  • Mutfak, duş, kazan dairesi ya da egzoz çıkışı gibi buhar ve duman üreten yerlerde uygun olmayan dedektör tipi seçilmesi. Bu mahallerde ısı veya başka tipte dedektör düşünülür.
  • Dedektörün hava üfleme ağzının hemen yanına ya da toz üreten bölgeye konması.
  • Nem girişi, kirlenme ve periyodik bakımın yapılmaması.
  • Bölge ve adres planının sahayla uyuşmaması; bu durumda gerçek alarm bile yanlış yerde aranır.

Önlem için mahalle uygun dedektör tipini seçmek, montajı yapı işleri bittikten sonra tamamlamak, cihazları periyodik temizlemek ve alarm kayıtlarını izleyip tekrar eden noktaları yeniden değerlendirmek yeterlidir. İki dedektörün onayıyla alarm üretmek gibi mantıklar da mümkündür; ancak bunlar projede ve yönetmelik çerçevesinde tanımlanır, sahada tek taraflı değiştirilmez.

Sahada nasıl kuruyor ve test ediyoruz?

İmalat ve montajı kendi ekibimizle yaparız. Sıramız genel olarak şöyledir:

  1. Güzergâh ve hat ayrımı: Alarm kabloları enerji kablolarından ayrı döşenir. Yangına dayanıklı olması gereken hatlar, projedeki sertifikalı kabloyla ve uygun taşıyıcıyla çekilir.
  2. Hat ölçümleri: Cihaz bağlanmadan önce her hattın süreklilik ve izolasyon ölçümü yapılır, sonuç kayda geçer.
  3. Cihaz montajı: Panel, butonlar ve sirenler yerine konur. Dedektörler yapı işleri ilerledikten sonra, toz kapağıyla takılır; devreye alma günü kapaklar çıkarılır.
  4. Adresleme ve programlama: Her cihazın etiketi, planı ve panel kaydı birbiriyle eşleştirilir. Çıkış modülleri projedeki senaryoya göre programlanır.
  5. Fonksiyon testi: Her dedektör ve buton tek tek tetiklenir; panelin doğru adresi gösterdiği ve sirenlerin çalıştığı doğrulanır. Ses seviyesi kontrol edilir.
  6. Arıza simülasyonu: Hat kopukluğu, kısa devre ve şebeke kesintisi denenir. Panelin arıza verdiği ve akü ile çalıştığı görülür.
  7. Diğer sistemlerle bağlantı: Sprinkler akış anahtarı, gazlı söndürme çıkışları, damper, fan ve kapı tutucu komutları gerçek tetikleme ile denenir.
  8. Raporlama: Test sonuçları kayıt altına alınır ve teslimde yönetici ya da şantiye şefiyle paylaşılır.

Sık yapılan hatalar: Hat testini cihaz takıldıktan sonraya bırakmak, etiketi plandan farklı yapmak, siren hattını tek devreye bağlayıp yedeksiz bırakmak, alarm kablosunu enerji tavasına koymak ve devreye almada yalnızca "alarm geliyor mu" diye bakıp arıza senaryolarını denememek. Hizmet kapsamımıza Yangın Algılama ve Söndürme sayfasından ulaşabilirsiniz.

Ne zaman uzmana danışmalı?

Panel sürekli arıza veriyorsa, bina bölümlere ayrılıp yeniden düzenlendiyse ya da sistem eski olup parçaları temin edilemiyorsa keşif ve kayıt güncellemesi gerekir. Yeni projede ise algılama kararının mimari, elektrik ve mekanik ekiplerle birlikte, yönetmelik ve proje şartnamesine göre verilmesini öneririz.

Sık sorulan sorular

Yangın alarm sistemi hangi bileşenlerden oluşur?

Kontrol paneli, güç kaynağı ve akü, duman ve ısı dedektörleri, yangın ihbar butonları, siren ve flaşörler ile kablolardan oluşur. Adresli sistemlerde izolatör ve giriş/çıkış modülleri de bulunur.

Yangın alarm sistemi hangi binalarda zorunludur?

Yönetmelik, belirli kat sayısı ve kat alanını aşan binalarda yangın ihbar butonunu; yüksekliği veya kapalı alanı Ek-7 değerlerini aşan binalarda otomatik algılamayı zorunlu kılar. Kendi binanızın şartını güncel yönetmelik metninden ve projeden doğrulayın.

Yangın alarm sistemi nasıl susturulur ve sıfırlanır?

Önce panelde alarm veren bölge okunur ve sahada teyit edilir. Sonra yetkili kişi sirenleri susturur, neden giderilir ve panel sıfırlanır; neden sürüyorsa alarm yeniden gelir.

Yanlış alarm neden olur, nasıl azaltılır?

Toz, buhar, nem, yanlış dedektör tipi ve yanlış konum başlıca nedenlerdir. Mahalle uygun dedektör seçmek, montajı yapı işlerinden sonra tamamlamak ve periyodik temizlik yapmak yanlış alarmı azaltır.

Alarm sistemi kabloları arızaya karşı nasıl izlenir?

Yönetmelik, kabloların kopukluk, kısa devre ve toprak kaçağına karşı sürekli denetlenmesini ister. Panel hat üzerindeki değişimi algılayınca arıza gösterir ve sesli ikaz verir.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
  2. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik – mevzuat.gov.tr fihrist metni
  3. EMO: EN54 Standartlarına Göre Yangın Algılama ve Uyarı Sistemleri
  4. EMO: Yangın algılama ve alarm sistemlerinin EN54-14 standardı

← Tüm yazılar