İçeriğe geç
Lintu Mühendislik
Yangın Güvenliği

TS EN 12845 nedir? Sprinkler standardı neleri belirler, A1 ve A2 farkı

Yayın: 8 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi

TS EN 12845, otomatik sprinkler sistemlerinin tasarım, montaj ve bakım kurallarını veren standarttır; yangın yönetmeliği tasarımın bu standarda göre yapılmasını ister. Yazıda kapsamı, tehlike sınıfları, su kaynağı ve A1/A2 farkı var.

TS EN 12845, otomatik sprinkler (yağmurlama) sistemlerinin tasarımını, montajını ve bakımını kapsayan standarttır; Avrupa standardı EN 12845'in Türkiye'deki karşılığıdır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, yağmurlama sistemi tasarımının bu standarda göre yapılmasını ister. Standart; mahalin tehlike sınıfını, sprinkler yerleşimini, boru ve hidrolik hesabı, su kaynağını, pompa grubunu ve devreye alma ile bakım şartlarını tek çatı altında toplar.

Bu yazıda standardın neyi kapsadığını, yönetmelikle ilişkisini, tehlike sınıflarının mantığını, su kaynağı ve pompa tarafını ve A1 ile A2 değişikliklerinin ne anlama geldiğini anlatıyoruz. Standardın tam metni ücretlidir ve sayısal değerler tehlike sınıfına göre değiştiği için bu yazıda tablo değeri vermiyoruz. Rakamlar için projenin dayandığı standart baskısına bakmak gerekir.

TS EN 12845 hangi sistemleri kapsar?

Standardın başlığı kapsamı özetler: sabit yangın söndürme sistemleri, otomatik sprinkler sistemleri, tasarım, montaj ve bakım. Yani yalnız hesap kitabı değildir; sistemin kurulumundan işletmeye kadar olan ömrünü ele alır. Standardın bakım bölümü, sistemin ihtiyaç duyulduğunda çalışabilmesi için düzenli bakımın şart olduğunu özellikle vurgular.

Standart şunları kapsamaz: gemilerde, uçaklarda, araçlarda ve mobil yangın söndürme ekipmanlarında, ayrıca madenlerde yer altı sistemlerinde kullanılan sprinkler sistemleri kapsam dışıdır. Su sisi, gazlı söndürme, köpük ve pano içi otomatik söndürme gibi sistemler başka standartlara tabidir. Örneğin gazlı sistemleri ayrı bir yazıda ele aldık.

Sprinkler sisteminin ne olduğunu, hangi yapılarda zorunlu olduğunu ve nasıl çalıştığını ise sprinkler sistemi yazımızda anlattık. Bu yazı o konunun standart tarafıdır.

Yangın yönetmeliği ile TS EN 12845 arasındaki ilişki nedir?

Yönetmelik "ne zaman gerekir" sorusunu, standart "nasıl yapılır" sorusunu cevaplar. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin 96. maddesi yağmurlama sistemlerini düzenler. Maddenin ilk fıkrası sistemin amacını tanımlar: yangına erken tepki verilmesi, yangının kontrol altına alınması ve belirli bir süre içinde tasarım alanına belirlenen miktarda su boşaltılması.

Maddenin ikinci fıkrası, otomatik yağmurlama sisteminin zorunlu olduğu yerleri sayar. Beşinci fıkra ise yağmurlama sistemi tasarımının TS EN 12845'e göre yapılmasını şart koşar. Aynı maddede, başlıkların yerleştirilmesinin kullanım alanının tehlike sınıfı ve başlığın koruma alanı dikkate alınarak yapılacağı da yazar. Bu iki cümle, standardın sahadaki yerini iyi özetler: zorunluluğu yönetmelik getirir, ölçüleri ve yöntemi standart verir.

Not

Yönetmeliğin güncel metni ve değişiklikleri mevzuat.gov.tr üzerinden takip edilmelidir. Zorunlu yapıların eşikleri (yükseklik, alan gibi) yönetmelikte sayılıdır; biz burada tek tek yazmıyoruz, projenizde hangi fıkranın devreye girdiğini mimari ve mekanik proje belirler.

Tehlike sınıfları nasıl belirlenir?

Standart, korunan mahalli yangın yüküne ve yangının gelişme hızına göre sınıflandırır. Kaynaklarda genel olarak şu dört grup anılır:

  • LH (düşük tehlike): yangın yükü düşük, küçük bölmelere ayrılmış mahaller.
  • OH (orta tehlike, OH1–OH4): otel, hastane, otopark, mağaza ve çoğu üretim mahalli gibi yaygın kullanımlar.
  • HHP (yüksek tehlike, proses): boyahane, çözücü kullanılan hatlar gibi tehlikeli proses alanları.
  • HHS (yüksek tehlike, depolama): yüksek istifli ve raflı depolama.

Sınıf, bütün hesabın anahtarıdır. Metrekareye verilecek su miktarı, çalışacak sprinkler sayısı, depo hacmi ve pompa kapasitesi bu karardan çıkar. Sınıf seçimi tek başına mekanik mühendisin işi değildir; mahal kullanımı, yangın yükü ve istif düzeni hakkında işletmeden bilgi gerekir. Seçim projede yazılı olmalı, işletme ile mutabık kalınmalıdır.

Standardın yoğunluk ve alan değerleri tablolarda verilir. Bu değerleri farklı kaynaklarda farklı biçimlerde görüyoruz; yanlış okumaya açık olduğu için burada yazmıyoruz. Proje hesabında standardın kendi tabloları esas alınır.

Standart su kaynağı ve pompa için ne ister?

Sprinkler sisteminin güvenilirliği çoğu zaman su kaynağının güvenilirliğidir. Standart bu konuda şu başlıkları düzenler:

  • Su kaynağının türü ve yedekliliği (şebeke, depo, kombinasyonlar).
  • Deponun, tehlike sınıfına bağlı olarak belirlenen süre boyunca tasarım debisini verebilecek kapasitesi.
  • Pompa setinin tahriki, yedeği ve otomatik devreye girmesi.
  • Pompa kontrol panosu, elektrik beslemesi ve izleme.
  • Pompa odasının koşulları ve sistemin alarm vanası ile bağlantısı.

Depo hacminin tehlike sınıfı, süre ve rezerv ile ilişkisini yangın su deposu yazımızda ayrıca anlattık. Sahada en sık gördüğümüz sorun, deponun hesapla uyumlu olması ama pompa emiş hattının, vana konumlarının ve elektrik beslemesinin aynı özenle ele alınmamasıdır.

A1 ve A2 değişiklikleri neyi değiştirdi?

Standart 2015 baskısıyla yayımlandı; sonrasında CEN düzeyinde iki değişiklik geldi. A1:2019 değişikliği, örneğin İngiltere'de 2020 başında uygulamaya alındı. A2:2026 ise 2026 baharında yayımlandı ve A1'in yerini aldı. Alman standart kuruluşu DIN'in sürüm notuna göre A2; su kaynakları ve pompa setleri şartlarının, pompa kontrolleri ve elektrik donanımının, izleme ve alarm bildirimi hükümlerinin gözden geçirilmesini, bazı eklerin ve tabloların uyarlanmasını ve pompa setleriyle ilgili terimlerin birleştirilmesini içeriyor.

Bir sektör analizine göre değişikliğin amacı ağırlıklı olarak anlatımı netleştirmek ve standartlar arasında uyum sağlamak; büyük yeni tasarım şartları getirmiyor. Aynı kaynak, ESFR ve CMSA gibi özel depolama sprinkler sistemlerine ait tasarım rehberliğinin ayrı bir standarda, EN 12845-2'ye taşındığını belirtiyor.

Not

Doğrulayamadığımız noktalar var. A2'nin TSE tarafından Türkçe baskı olarak yayımlanıp yayımlanmadığını ve Türkiye'de hangi tarihten itibaren esas alınacağını kontrol edemedik; bu konuda ölçülmüş ya da teyit edilmiş bir bilgimiz yok. Projenizde hangi baskının esas alınacağını (TS EN 12845+A1 mi, daha yeni bir baskı mı) şartnameden ve ilgili idareden teyit etmenizi öneririz.

SürümKısaca
EN 12845:2015Ana metin
+A1:2019İlk CEN değişikliği; 2020'de bazı ülkelerde uygulamaya alındı
+A2:2026Pompa seti, su kaynağı, kontrol ve izleme hükümlerinin gözden geçirilmesi; özel depolama tasarımının EN 12845-2'ye taşınması

Sahada nasıl yapıyoruz?

İmalat ve montajı kendi ekibimizle yaparız. Sprinkler hattında sıramız genellikle şöyledir:

  1. Dayanak belgenin teyidi: Projenin hangi tehlike sınıfına ve hangi standart baskısına göre çizildiğini işe başlamadan şartnameden okuruz. Belirsizse projeciyle yazışırız.
  2. Koordinasyon: Sprinkler hatlarını havalandırma kanalı, kablo tavası ve duman perdesi ile çakıştırmadan paftada kontrol ederiz. Geniş kanalların altında kalan alanlar ayrıca düşünülmelidir.
  3. Boru montajı ve askılar: Hat eğimi, askı aralığı ve sabitleme proje detayına göre yapılır; genleşme ve titreşim noktaları gözden geçirilir.
  4. Basınç ve sızdırmazlık testi: Boyalar ve tavan kapatılmadan önce hat, proje ve standartta belirtilen koşullarda test edilir. Test basıncı ve süresi değerlerini şartname verir; sonuç raporlanır.
  5. Alarm vanası ve pompa devreye alma: Alarm vanası, akış anahtarı ve pompanın otomatik yol verme senaryosu denenir. Ana pompa ve yedek pompanın devreye girişi ayrı ayrı kontrol edilir.
  6. Teslim dosyası: Test raporları, geçişli kontrol sonuçları ve uygulama paftaları işletmeye verilir.

Sık yapılan hatalar

  • Kullanım değişikliğinin takip edilmemesi: Ofis olarak hesaplanan alanın depoya dönüşmesi, tehlike sınıfını ve dolayısıyla hesabı geçersiz kılar.
  • Sprinkler önünün kapanması: Sonradan geçirilen kanal, tavan elemanı ya da raf, su dağılımını bozar.
  • Testsiz tavan kapatma: Sızıntı tavan kapandıktan sonra bulunursa sökmek gerekir.
  • Bakım dosyasının eksik olması: Standart bakımı sistemin ayrılmaz parçası sayar; periyodik kontrol notları saklanmalıdır. Konuyu periyodik kontrol yazımızda işledik.

Projede neye bakmalı?

Müteahhit ya da bina yöneticisi olarak standardı satır satır okumanız gerekmez, ama şu soruların yazılı cevabı olmalıdır:

  • Projede her mahal için tehlike sınıfı belirtilmiş mi?
  • Dayanak standardın baskısı (A1 veya sonrası) şartnamede yazılı mı?
  • Su kaynağı ve pompa seti hesabı sınıfla uyumlu mu?
  • Test ve devreye alma raporları teslim paketinde var mı?

Yangın algılama ve söndürme sistemleri için hizmet kapsamımıza Yangın Algılama ve Söndürme sayfasından ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

TS EN 12845 hangi sistemleri kapsar?

Otomatik sprinkler sistemlerinin tasarımını, montajını ve bakımını kapsar. Gemi, uçak, araç ve madenlerde yer altı sistemleri kapsam dışıdır; gazlı, köpüklü ve benzeri sistemler başka standartlara tabidir.

Yangın yönetmeliği ile TS EN 12845 arasındaki ilişki nedir?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğin 96. maddesi, yağmurlama sistemi tasarımının TS EN 12845'e göre yapılmasını ister. Zorunlu olduğu yerleri yönetmelik, tasarım yöntemini ve ölçüleri standart belirler.

A1 ve A2 değişiklikleri neyi değiştirdi?

A2:2026, DIN'in sürüm notuna göre özellikle su kaynağı, pompa seti, pompa kontrolü ve izleme hükümlerini gözden geçirdi; özel depolama tasarımı EN 12845-2'ye taşındı. A2'nin TSE baskısını ve Türkiye'deki kabul tarihini doğrulayamadık.

Tehlike sınıfları nasıl belirlenir?

Mahal, yangın yüküne ve yangının gelişme hızına göre LH, OH, HHP veya HHS sınıfına konur. Seçim proje aşamasında, mahal kullanımı ve istif düzeni bilgisiyle yapılır ve projede yazılı olmalıdır.

Standart su kaynağı ve pompa için ne ister?

Su kaynağının türünü, tehlike sınıfına bağlı kapasitesini, pompa setinin tahrik ve yedeklilik düzenini, kontrol panosunu ve izlemeyi düzenler. Sayısal değerler standardın tablolarında ve proje şartnamesinde yer alır.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr) – Madde 96
  2. SS-EN 12845:2015+A2:2026 (SIS kaydı)
  3. DIN EN 12845:2026-09 (DIN Media, değişiklik özeti)
  4. Jensen Hughes – Key Updates to UK Automatic Sprinkler Standards
  5. BS EN 12845:2015 belge geçmişi (NBS)

← Tüm yazılar