İçeriğe geç
Lintu Mühendislik
Yangın Güvenliği

Yangın su deposu hacmi nasıl hesaplanır? Tehlike sınıfına göre süre ve rezerv

Yayın: 7 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi

Yangın su deposu, yangın söndürme sistemlerinin toplam debisinin tehlike sınıfına göre 30, 60 veya 90 dakika karşılanacağı hacimde hesaplanır. Yazıda hesap adımlarını, yangın rezervinin ayrı tutulmasını ve sahadaki kontrolleri anlatıyoruz.

Yangın su deposunun hacmi, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 92'ye göre binanın tehlike sınıfına bağlı süreyle bulunur: düşük tehlikede 30, orta tehlikede 60, yüksek tehlikede 90 dakika. Yani depo, sistemin toplam su debisini bu süre boyunca karşılayacak büyüklükte olmalıdır. Yangın için ayrılan bölüm başka amaçla kullanılamaz ve yalnız söndürme sistemlerine hizmet eder.

Bu yazıda hesabın hangi adımlarla yapıldığını, hangi durumlarda ayrı depo gerektiğini ve sahada neleri kontrol ettiğimizi anlatıyoruz. Yönetmelik metnini esas aldık; yürürlükteki güncel metin ve proje şartnamesi her zaman bağlayıcıdır.

Yangın su deposu ne zaman gerekir?

Yönetmelik Madde 91'e göre sabit boru tesisatı, yangın dolapları, hidrant ve yağmurlama (sprinkler) gibi sulu söndürme sistemleri için yapılan hidrolik hesaplarda çıkan basınç ve debi değerleri şehir şebekesi veya merkezi şebeke tarafından karşılanamıyorsa, bu kapasiteyi karşılayacak bir yangın pompa istasyonu ve depo kurulması gerekir.

Madde 92 ise sistemde en az bir güvenilir su kaynağı bulunmasını şart koşar. Pratikte şebeke baskısı ve debisi yetersiz kalan çoğu yapıda bu kaynak, yangın pompalarının emdiği depodur.

Süre tehlike sınıfına göre nasıl belirlenir?

Önce binanın ya da bölümünün tehlike sınıfı belirlenir. Madde 19'a göre, bir binanın farklı bölümlerinde farklı tehlike sınıfına giren malzemeler varsa su ve pompa kapasitesi binadaki en yüksek tehlike sınıfına göre belirlenir. Bu nedenle küçük bir yüksek tehlikeli bölüm, tüm bina için 90 dakikalık hesabı gündeme getirebilir.

Düşük tehlikeli yer, yönetmelikte düşük yangın yüküne ve yanabilirliğe sahip malzemelerin bulunduğu, en az 30 dakika yangına dayanıklı ve tek bir kompartıman alanı 126 m²'den büyük olmayan yer olarak tanımlanır. Orta ve yüksek tehlike sınıflarının alt gruplarını ve hangi kullanımın hangi sınıfa girdiğini ise Madde 19 ile ekindeki tablolar verir; sınıfı proje müellifi belirler.

Tehlike sınıfıDepo süresiİlave yangın dolabı debisiİlave hidrant debisi
Düşük30 dakika100 l/dak400 l/dak
Orta tehlike-1 ve 260 dakika100 l/dak400 l/dak
Orta tehlike-3 ve 460 dakika100 l/dak1000 l/dak
Yüksek90 dakika200 l/dak1500 l/dak

Tablodaki debiler Ek-8/C'de, yağmurlama sistemi debisine ilave edilecek değerler olarak verilir. Tek başına bir depo hacmi değildir.

Yangın su deposu hacmi adım adım nasıl hesaplanır?

Yönetmelik iki yol tanır: ön hesap ve hidrolik hesap. Yağmurlama, yangın dolabı ve hidrant sistemi bulunan yapılarda depo hacmi, ön hesap için Ek-8/A tablosundaki verilerle ya da aşağıdaki usulle bulunabilir. Tablo kullanılırken yükseklik olarak yağmurlama başlığının kullanıldığı en üst kod esas alınır.

  1. Tehlike sınıfını belirleyin. Binadaki en yüksek sınıf geçerlidir.
  2. Yağmurlama debisini hesaplayın. Ek-8/B'ye göre bulunan yağmurlama sistemi su debisi hesabın ana kalemidir.
  3. İlave debileri ekleyin. Yangın dolabı debisini, hidrant sistemi varsa hidrant debisini Ek-8/C'den ekleyin.
  4. Süreyle çarpın. Toplam debi, tehlike sınıfının süresiyle (30, 60 veya 90 dakika) çarpılır.
  5. Litreyi m³'e çevirin. Sonucu 1000'e bölün.
Not

Aşağıdaki sayılar yalnız hesap mantığını göstermek için varsayılmıştır, bir proje değeri değildir. Orta tehlike-1 sınıfında yağmurlama debisinin 1000 l/dak çıktığını varsayalım. Dolap ve hidrant ilavesi 100 + 400 l/dak olduğundan toplam 1500 l/dak olur. 60 dakikayla çarpınca 90.000 litre, yani 90 m³ bulunur.

Hidrolik hesap yapıldıysa ne olur?

Yönetmelik açık: depo hacmi hidrolik hesap yapılarak bulunuyorsa, hidrolik hesap yöntemiyle bulunan hacim esas alınır. Ön hesap ya da tablo bir başlangıç noktasıdır; proje müellifi hidrolik hesabı yaptıysa, depo o sonuca göre boyutlandırılır. Yüksek tehlike sınıfında ön hesap tablosu yerine hidrolik hesap kullanılır.

Sprinkler tarafının ayrıntıları için sprinkler sistemi yazımıza bakabilirsiniz.

Yangın rezervi başka amaçla kullanılabilir mi?

Hayır. Madde 92'ye göre sulu söndürme sistemleri için kullanılacak su depolarında yangın rezervi olarak ayrılmış bölümler başka amaçla kullanılmaz ve yalnız söndürme sistemlerine hizmet verecek şekilde düzenlenir.

Sahada bunun anlamı şudur: depo, kullanma suyu ile ortak ise yangın rezervi fiziksel olarak ayrılır. Kullanma suyu çıkışı rezerv seviyesinin üzerinden alınır, böylece günlük tüketim yangın suyunu eksiltemez. Rezerv çıkışının altına inen bir kullanma suyu hattı, projede doğru görünse bile uygulamada hatadır.

Yalnız yangın dolabı varsa ayrı depo gerekir mi?

Her zaman değil. Yönetmeliğe göre kullanım alanı yüksek tehlike sınıfında değilse ve yapıda sulu söndürme olarak yalnız yangın dolapları sistemi varsa, dolaplar binanın kullanım suyu sistemine bağlanabilir ve ayrı bir sistem istenmez.

Bu istisna iki şarta bağlıdır: yüksek tehlike olmaması ve yangın dolabından başka sulu sistemin (sprinkler, hidrant) bulunmaması. Şebeke basıncı ve debisi dolap hesabını karşılamıyorsa Madde 91 yeniden devreye girer. Dolap tarafının ayrıntıları için yangın dolabı yönetmeliği yazımızı okuyabilirsiniz.

Yapıda yalnız çevre hidrant sistemi varsa su ihtiyacı en az 1900 l/dak debiyi 90 dakika karşılayacak kapasitede olmak üzere, tehlike sınıfına göre yapılacak hidrolik hesapla belirlenir.

Sahada nasıl yapıyoruz?

Depo hesabı projede yapılır; biz uygulamada bu hesabın sahaya doğru taşınmasını sağlarız. Montaj ekibimizin yangın pompa istasyonu ve depo işlerinde izlediği sıra şöyledir:

  1. Projeyi okuma. Hesap notundaki tehlike sınıfı, süre ve toplam debi ile paftadaki depo ölçülerinin tutup tutmadığına bakarız. Tutmuyorsa imalattan önce proje müellifine yazılı olarak sorarız.
  2. Hacmi sahada doğrulama. Depo hacmini içten ölçülerle yeniden hesaplarız. Yangın rezervi için yalnız pompanın gerçekten çekebileceği su seviyesi sayılır; emiş seviyesinin altında kalan ya da çıkış hattının üstündeki kullanma suyu payına ait hacim rezerve eklenmez.
  3. Rezerv ayrımını kurma. Kullanma suyu çıkışı ile yangın emiş hattının seviyelerini kontrol ederiz. Yangın hattında kullanma suyuna açılan bir bağlantı bırakmayız.
  4. Pompa emişi. Emiş boruları pompaya doğru sürekli yükselen eğimle, hava cebi bırakmadan döşenir. Pompa ve jokey pompanın çalışma mantığı için jokey pompa yazımıza bakabilirsiniz.
  5. Sızdırmazlık ve dolum. Depo, boru girişleri ve flanşlar kapatılmadan önce sızdırmazlık açısından kontrol edilir. Dolum sonrası seviye şamandırası, seviye göstergesi ve taşma hattı denenir.
  6. Testler ve rapor. Tesisat basınç testine alınır, pompa performansı ölçülür. Sonuçları raporlarız; testi yapılmamış tesisatı teslim etmeyiz.

Sık yapılan hatalar

  • Hacmin brüt ölçüden alınması; kullanılabilir seviyenin hesaba katılmaması.
  • Kullanma suyu çıkışının rezerv seviyesinin altından alınması.
  • Sonradan eklenen bir hidrant, sprinkler ya da yüksek tehlikeli bölüm nedeniyle tehlike sınıfı değiştiği halde depo hacminin güncellenmemesi.
  • Tek hücreli deponun temizliğe alınabileceği bir bölme planlanmaması; temizlikte tüm rezerv devre dışı kalır.

Yangın su deposu nasıl olmalı ve temizliği nasıl yapılır?

Yönetmelikteki sayısal şartların yanında deponun yapısal ve işletme özellikleri proje şartnamesi ve ilgili standartlarla belirlenir. Biz sahada şu noktalara bakarız:

  • Depoya kontrollü girilebilecek bir menhol ve iç merdiven bulunmalı.
  • Seviye göstergesi, taşma ve boşaltma hatları çalışır durumda olmalı.
  • Depo iç yüzeyi hijyenik ve suyla temas edebilecek nitelikte olmalı.
  • Bakım için deponun bölümlere ayrılması ve rezervin temizlik sırasında tümüyle devre dışı kalmaması tercih edilir.

Temizlikte genel sıra şudur: yetkili kişiye haber verilir, yangın pompaları otomatikten alınıp kayıt altına alınır, depo boşaltılır, iç yüzeyler temizlenip dezenfekte edilir, durulanır, tekrar doldurulur ve pompalar otomatiğe alınarak seviye ve basınç kontrol edilir. Temizlik süresince yangın korumasının hangi geçici tedbirle sürdürüleceği, bina yöneticisi ve yangın sorumlusuyla önceden planlanmalıdır. Kapalı hacme giriş işleri güvenlik kurallarına göre yapılır. Temizlik aralığı için tesisin işletme talimatına ve yetkili kurumların şartlarına bakın. Bu aralığı burada sabit bir değerle vermiyoruz.

Temizlik ve diğer kontroller, düzenli yangın sistemi bakımının parçasıdır. Kapsam ve raporlama için yangın sistemi periyodik kontrolü yazımızı okuyabilirsiniz.

Depo hesabında dikkat edilecek noktalar

  • Tehlike sınıfı değişikliği (depolama, atölye, kazan dairesi eklenmesi gibi) depo hacmini doğrudan etkiler.
  • Depolama alanları ve farklı özellikteki kullanım alanları için yönetmelikteki tabloda TS EN 12845 gibi ek standartlara yönlendirme bulunur; bu durumda proje müellifi standardın hesabını esas alır.
  • Hesaptaki sayı ile sahadaki depo arasında fark varsa, farkı imalat sırasında çözmek, teslimden sonra çözmekten çok daha kolaydır.

Yangın pompa istasyonu, depo ve sulu söndürme tesisatı işlerimiz hakkında bilgi için Yangın Algılama ve Söndürme sayfamıza bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yangın su deposu kaç dakikalık su için hesaplanır?

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 92'ye göre düşük tehlike için 30, orta tehlike için 60, yüksek tehlike için 90 dakika esas alınır. Binada birden fazla tehlike sınıfı varsa en yüksek sınıf geçerlidir.

Yangın rezervi başka amaçla kullanılabilir mi?

Hayır. Yönetmeliğe göre depodaki yangın rezervi olarak ayrılan bölüm başka amaçla kullanılamaz ve yalnız söndürme sistemlerine hizmet verir. Kullanma suyu çıkışı, rezerv seviyesinin üzerinden alınmalıdır.

Yalnız yangın dolabı varsa ayrı depo gerekir mi?

Kullanım alanı yüksek tehlike sınıfında değilse ve yapıda sulu söndürme olarak yalnız yangın dolapları varsa, dolaplar kullanma suyu sistemine bağlanabilir ve ayrı sistem istenmez. Şebeke basınç ve debisi yetmiyorsa pompa istasyonu ve depo gerekir.

Depo hacmi hidrolik hesapla mı bulunur?

İki yol vardır: Ek-8 tablolarına dayanan ön hesap ve hidrolik hesap. Hidrolik hesap yapılırsa, onunla bulunan hacim esas alınır; yüksek tehlike sınıfında hidrolik hesap kullanılır.

Yangın su deposunun temizliği nasıl yapılır?

Yetkili kişilere haber verilir, pompalar otomatikten alınıp kayıt altına alınır, depo boşaltılıp temizlenir ve dezenfekte edilir, ardından doldurulup pompalar otomatiğe alınır. Bu sürede geçici yangın koruma tedbirleri önceden planlanmalıdır.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr, PDF metni) – Madde 19, 91, 92
  2. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr, Ek-8/C tablosu ve Madde 92)
  3. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu (Aralık 2024)

← Tüm yazılar