Yangın dolabı yönetmeliği ne istiyor? Mesafe, hortum ve TS EN 671
Yayın: 7 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 94. maddesine göre yangın dolapları arasındaki uzaklık en fazla 30 m'dir; sprinklerli ve itfaiye su alma ağzı olan binada 45 m'ye çıkabilir. Hortum, standart ve saha testini anlatıyoruz.
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 94. maddesine göre yangın dolapları her katta ve yangın duvarlarıyla ayrılmış her bölümde, aralarındaki uzaklık en fazla 30 m olacak şekilde yerleştirilir. Bina yağmurlama (sprinkler) sistemiyle korunuyor ve katlarda itfaiye su alma ağzı bırakılmışsa bu uzaklık 45 m'ye kadar çıkarılabilir. Dolap ve hortum sistemleri, hortum tipine göre TS EN 671-1 (yarı sert hortumlu makara) ya da TS EN 671-2 (yassı hortumlu sistem) standardına uygun olmalıdır.
Bu yazıda yönetmeliğin dolap yerleşimi, hortum ve standart konusunda ne söylediğini, hangi sayının yönetmelikte hangisinin başka belgelerde yazdığını ayırarak anlatıyoruz. Sahada kurulum ve test sırasını da paylaşıyoruz.
Hangi binalarda yangın dolabı yapmak zorunludur?
Zorunlu bina grupları 94. maddede sayılır. Maddenin 2009 değişikliğiyle yayımlanan metninde yangın dolabı şu yapılarda mecburidir:
- Yüksek binalar,
- toplam kapalı kullanım alanı 1000 m²'den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, toplanma amaçlı ve eğitim binaları,
- alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklar,
- ısıl kapasitesi 350 kW'ın üzerindeki kazan daireleri.
Yönetmelik zaman içinde değişiklik geçirdi ve internette farklı sürümler dolaşıyor. Projeye başlamadan önce mevzuat.gov.tr'deki güncel metni ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yönetmelik kılavuzunu birlikte kontrol etmenizi öneririz. Yapının sınıfını ve dolap ihtiyacını nihai olarak proje müellifi ve itfaiye onayı belirler.
Yangın dolabı sistemi, kalıcı olarak bir su temin tesisatına bağlanan sabit birimlerden oluşur. Yönetmeliğe göre kullanım alanı yüksek tehlike sınıfında değilse ve yapıda sadece yangın dolapları sistemi varsa dolaplar binanın kullanım suyu sistemine bağlanabilir.
Yangın dolapları arasındaki mesafe kaç metre olmalı?
Genel kural 30 m'dir. Bu uzaklık her katta ve yangın duvarlarıyla ayrılmış her bölümde ayrı ayrı sağlanır. Yani iki bölümü ayıran yangın duvarının iki tarafı ayrı değerlendirilir; bir bölümdeki dolap diğer bölümü "kapsamış" sayılmaz.
| Durum | Dolaplar arası en fazla uzaklık |
|---|---|
| Genel yerleşim | 30 m |
| Bina sprinkler ile korunuyor ve katlarda itfaiye su alma ağzı var | 45 m |
45 m şartının iki koşulu birlikte aradığına dikkat edin. Yalnızca sprinkler olması yetmez; katlarda itfaiye su alma ağzı da bırakılmış olmalıdır. Bu durumda dolaplar ıslak tip sprinkler branşman hattından da beslenebilir. Sprinkler sisteminin kendisi için sprinkler sistemi yazımıza bakabilirsiniz.
Yönetmelik yerleşim için ayrıca şunu ister: dolaplar mümkün olduğu kadar koridor çıkışı ve merdiven sahanlığı yakınına, kolayca görülebilecek şekilde konur. Dolap ve kabin, gerekli cihazların döşenmesine izin verecek büyüklükte olmalı; yalnızca yangın söndürme amacıyla kullanılmalıdır.
Yangın dolabı hortumu kaç metre olmalı, hangi çapta olur?
Yönetmelik, hortum tipine göre iki ayrı sınır koyar:
- Yuvarlak yarı sert hortum: TS EN 694'e uygun, çapı 25 mm, uzunluğu en fazla 30 m olur.
- Yassı hortum: anma çapı 50 mm'yi, uzunluğu 20 m'yi geçemez.
Lüle (lans); kapama, püskürtme veya fıskiye işlevlerinden birini ya da üçünü birden yapabilmelidir. İtfaiye su alma ağzı olmayan yuvarlak yarı sert hortumlu dolaplarda tasarım debisi 100 l/dak, tasarım basıncı 400 kPa olarak verilir. Lüle girişindeki basınç 900 kPa'yı aşıyorsa basınç düşürücü kullanılır. Alt katlardaki dolaplarda bu son madde sahada sık gözden kaçar.
Burada pratik bir ayrım yapmak gerekir: dolaplar arası 30 m ile hortum uzunluğu 30 m aynı şey değildir. Hortumun dolabın çevresindeki bütün alana, köşeler ve kapılar dönülerek ulaşıp ulaşmadığını yerleşim planında ayrıca kontrol ederiz.
TS EN 671-1 ile TS EN 671-2 arasındaki fark nedir?
İki standart de "Sabit yangın söndürme sistemleri – Hortum sistemleri" ailesindendir. Fark hortumdadır ve kullanıcıya göre seçilir:
| Özellik | TS EN 671-1 | TS EN 671-2 |
|---|---|---|
| Konu | Yarı sert hortumlu hortum makaraları | Yassı hortumlu hortum sistemleri |
| Hortum | Yuvarlak, yarı sert; makaraya sarılı | Yassı; kullanım için hortumun serilmesi gerekir |
| Yönetmelikteki şart | Hortumu serme ve bağlama becerisi olan eğitilmiş personel ya da itfaiye görevlisi bulunmayan yapılarda bu tip | Yetişmiş yangın söndürme görevlisi bulundurmak zorunda olan yapılarda kullanılabilir |
| Yönetmelikteki hortum sınırı | 25 mm çap, en fazla 30 m | En fazla 50 mm anma çapı, en fazla 20 m |
Kısaca: ofis, konut, otel gibi herkesin kullanabileceği yapılarda makaralı (671-1) dolap esastır. Eğitimli ekibin bulunduğu endüstriyel tesislerde yassı hortumlu (671-2) dolap tercih edilebilir. Yönetmelik, yapıda sulu söndürme sistemi olarak yalnızca yangın dolapları varsa su kapasitesini hesaplarken de bu iki standarda atıf yapar. Dolaplar ayrıca CE işareti şartıyla da aranır; kamu şartnamelerinde bu açıkça yazılıdır.
Endüstriyel tesislerde dolap seçimi, bina içi ve dışı hatlarla birlikte düşünülür. Bu konuyu endüstriyel yapılarda yangın tesisatı yazımızda ele aldık.
Yangın dolabı yerden kaç cm yüksekte olmalı, ölçüleri nedir?
Bu iki soruda dürüst olmak gerekir: yönetmelik metninde, incelediğimiz bölümlerde dolabın yerden yüksekliği için bir sayı bulamadık. Dolap boyutu için de sabit bir ölçü değil, "gerekli cihazların döşenmesine izin verecek büyüklük" ifadesi var. İnternette 90 cm, 120 cm ya da 150 cm gibi birbirinden farklı değerler dolaşıyor ve çoğunun dayanağı belli değil. Bu yüzden biz sayı vermiyoruz.
Sahada izlediğimiz yol şöyledir:
- Yükseklik, proje şartnamesinde ve seçilen dolabın TS EN 671 uygunluk belgesiyle gelen montaj talimatında yazan değere göre belirlenir.
- Vana, makara ve lans, bir yetişkinin kolayca erişip hortumu çekebileceği yükseklikte kalmalıdır.
- Değer projede yoksa uygulamaya geçmeden proje müellifinden yazılı teyit alırız.
Sahada nasıl yapıyoruz: kurulum, test ve teslim sırası
Yangın dolabı hattı küçük bir iş gibi görünür; ama yangın anında ilk çalışan sistemdir. Kendi ekibimizle imalat ve montajı yaptığımız için sırayı şöyle tutuyoruz:
- Yerleşim kontrolü. Mimari planın son halinde her kat ve her yangın bölümü için dolap uzaklıklarını yeniden ölçeriz. Kapı, kolon ve nişlerden kaynaklanan görünmezlik sorunlarını imalattan önce çözeriz.
- Kolon ve branşman imalatı. Borular projedeki çap ve malzemeyle kurulur. Askı ve sabitleme ayrıca kontrol edilir; bu hatlar suyla dolu ve ağırdır.
- Dolap montajı. Dolap, projedeki yükseklikte ve çıkışı engellemeyecek şekilde sabitlenir. Hortumun makaradan serbest dönmesi, kapağın yeterli açılması ve lansın yerinde olması denetlenir.
- Basınç testi. Hat, projede ve şartnamede belirtilen test basıncında sızdırmazlık açısından denenir; sonuç raporlanır. Testi yapılmamış hattı kapatmayız ve teslim etmeyiz.
- Debi ve basınç ölçümü. En elverişsiz dolapta gerekli debi ve basıncın sağlandığını, en elverişli dolapta ise lüle basıncının sınırı aşmadığını ölçeriz.
- Teslim. Ölçüm değerleri, test raporu ve dolap listesi işletmeye verilir.
Sahada en sık gördüğümüz hatalar
- Ofis ve konut katlarında yassı hortumlu dolap kullanmak. Hortumu seren bir kişi yoksa dolap işe yaramaz.
- Her kata tek dolap koymak ve yangın duvarıyla ayrılan bölümleri ayrı saymamak.
- Alt kat dolaplarında basınç düşürücüyü unutmak.
- Dolabı görünmeyen bir niş içine almak ya da önüne koli, mobilya, dekor koymak. Yönetmelik yangın musluklarının önünü kapatmayı zaten yasaklar.
- Sprinkler olduğu için dolap aralığını 45 m yapıp katlarda itfaiye su alma ağzı bırakmayı unutmak.
Hortum, vana ve bağlantı noktalarının bakımında yönetmeliğin ve ilgili standartların periyotları esastır. Genel çerçeve için yangın algılama ve söndürme hizmetimize göz atabilirsiniz.
Yangın dolabı kullanma talimatı nasıl olmalı?
Talimat kısa ve dolabın yanında okunabilir olmalıdır. Dolap tipine ve üreticinin talimatına göre ayrıntılar değişir; temel sıra şudur:
- Önce çevredekileri uyarın ve tahliyeyi başlatın; itfaiyeyi (110) arayın.
- Dolabı açın ve hortumu yangına doğru, dolaşmayacak şekilde çekin. Yassı hortumlu dolapta hortumun tamamı serilir.
- Lansı sıkıca tutup vanayı açın.
- Suyu alevlerin kaynağına yöneltin ve çıkış yolunuzu arkanızda tutun.
- Yangın kontrol edilemiyorsa müdahaleyi bırakıp binayı terk edin.
Elektrik panosu ve enerjili ekipman yakınındaki yangınlarda su kullanılmaz. Bu uyarıyı da talimata ekleyin. Binadaki kişilerin dolabın yerini bilmesi ve düzenli tatbikat yapılması, dolabın kendisi kadar önemlidir.
Ne zaman proje ve itfaiye ile netleştirmeli?
Yangın dolapları sprinkler, itfaiye su alma ağzı ve pompa istasyonuyla aynı su sisteminin parçalarıdır. Bina karma kullanımlıysa, mevcut bir yapıya ekleme yapılıyorsa ya da mevcut binalar için ayrı hükümler devreye giriyorsa kararı yazılı proje ve itfaiye görüşüyle bağlamak gerekir. Yönetmelikte mevcut binalar için ayrı bir madde (164) bulunduğunu da hatırlatalım; bu tür bir yapıda önce o hükme bakılır.
Projenizin dolap yerleşimini ya da mevcut tesisatın uygunluğunu birlikte değerlendirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yangın dolapları arasındaki mesafe en fazla kaç metre olmalı?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 94. maddesine göre her katta ve yangın duvarlarıyla ayrılmış her bölümde en fazla 30 m olmalıdır. Sprinklerli ve katlarda itfaiye su alma ağzı bırakılmış binada bu uzaklık 45 m'ye kadar çıkarılabilir.
Hangi binalarda yangın dolabı yapmak zorunludur?
94. maddedeki 2009 değişikliği metnine göre yüksek binalarda, kapalı alanı 1000 m²'den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, toplanma amaçlı ve eğitim binalarında, toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda ve ısıl kapasitesi 350 kW'ın üzerindeki kazan dairelerinde zorunludur. Güncel metni mevzuat.gov.tr'den teyit etmenizi öneririz.
Yangın dolabı yerden kaç cm yüksekte olmalı?
İncelediğimiz yönetmelik bölümlerinde bu konuda bir yükseklik değeri bulamadık; bu yüzden sayı vermiyoruz. Değer proje şartnamesine ve dolabın TS EN 671 kapsamındaki montaj talimatına göre belirlenir.
TS EN 671-1 ile TS EN 671-2 arasındaki fark nedir?
TS EN 671-1 yarı sert hortumlu hortum makaralarını, TS EN 671-2 yassı hortumlu sistemleri kapsar. Eğitimli personel bulunmayan yapılarda 671-1, yetişmiş yangın söndürme görevlisi bulunan yapılarda 671-2'ye uygun dolap kullanılabilir.
Binada sprinkler varsa dolap aralığı değişir mi?
Evet, ama iki koşulla: bina yağmurlama sistemiyle korunmalı ve katlarda itfaiye su alma ağzı bırakılmalıdır. Bu durumda dolaplar arası uzaklık 45 m'ye kadar çıkarılabilir.
Kaynaklar
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BKK 2007/12937) – mevzuat.gov.tr
- Resmî Gazete, 9 Eylül 2009 – yönetmelik değişikliği (yangın dolabı zorunlu yapılar, TS EN 671-2)
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı – Yangınla Mücadele ve Korunma Sistemleri şartnamesi (TS EN 671-1 ve 671-2 başlıkları)
- Yangın Güvenlik Dergisi – Yangın Dolapları (yönetmelik 94. madde alıntısı)