İçeriğe geç
Lintu Mühendislik
Mekanik Tesisat

Yerden ısıtma tesisatı nasıl yapılır? Kollektör, devre ve test sırası

Yayın: 7 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi

Yerden ısıtma tesisatı; yalıtım, boru döşeme, kollektör bağlantısı, şap öncesi su ile basınç testi ve debi dengelemesi sırasıyla yapılır. Yazıda devre planı, hava alma ve sık yapılan hataları sahadan anlattık.

Yerden ısıtma tesisatı; ısı kaynağından gelen düşük sıcaklıklı suyu bir kollektör üzerinden bağımsız devrelere dağıtan, boruların yalıtım katmanı üzerine döşenip şap altına gömüldüğü bir sistemdir. Doğru sıra şöyledir: proje ve devre hesabı, yalıtım ve kenar bandı, boru döşeme, kollektör bağlantısı, şaptan önce su ile basınç testi, şap, kademeli devreye alma ve her devrenin debi ayarı. Borular gömüldükten sonra ulaşılamayacağı için işin en kritik anı, şap dökülmeden önceki test ve kayıttır.

Yerden ısıtma tesisatı hangi parçalardan oluşur?

Sistem, ısı kaynağından zemine kadar şu zincirden oluşur:

  • Isı kaynağı ve ana dağıtım hattı: kazan dairesi, ısı merkezi ya da bina hattı. Yerden ısıtma düşük sıcaklıkla çalıştığı için çoğu zaman kendi pompa ve karışım grubuna ihtiyaç duyar.
  • Kollektör: gidiş ve dönüş ayrı bloklardan oluşur; her devre bu iki bloğa bağlanır.
  • Boru devreleri: zemine serilen, mahal bazında planlanmış kapalı döngüler.
  • Yalıtım ve kenar bandı: ısının aşağıya ve duvara kaçmasını, şapın genleşmesini yönetir.
  • Şap ve zemin kaplaması: ısıyı yüzeye taşıyan kütle ve son kat.
  • Kontrol elemanları: oda termostatları, aktüatörler, karışım ve sıcaklık sınırlama düzeni.

Yalıtım için resmî bir referans vermek gerekirse, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı sitesinde yer alan Makina Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi taslağı, yerden ısıtmada boru altı yalıtımının ısıl iletkenliğinin 0,040 W/mK değerinden düşük olmasını, basma dayanımının en az 5,0 kPa ve kalınlığının boru altında en az 20 mm olmasını istiyor. Aynı taslak, yalıtımın duvar çeperlerinde en az şap yüksekliği kadar devam ettirilmesini de belirtiyor. Bunlar taslak şartname değerleridir; sizin projenizde bağlayıcı olan, proje şartnamesi ve ilgili güncel mevzuattır.

Yerden ısıtma kollektörü nasıl çalışır, ne işe yarar?

Kollektör, kaynaktan gelen suyu devrelere paylaştıran ve dönüşleri toplayan dağıtım bloğudur. Aynı zamanda tesisatın ayar ve kontrol merkezidir: her devreyi ayrı kapatabilir, debisini ayarlayabilir, havasını alabilir ve test için ayırabilirsiniz.

Neden her devreye ayrı ayar gerekir? Çünkü devrelerin boru uzunluğu farklıdır. Su en az dirençli yolu seçer; kısa devre suyun büyük kısmını çeker, uzun devre geride kalır. Dengeleme yapılmazsa kısa devrenin beslediği oda ısınır, uzun devrenin beslediği oda soğuk kalır. Debimetreli kollektörde her devrenin akışı gösterge üzerinden okunur ve ayar vanasıyla proje değerine getirilir.

Sıkça yapılan bir varsayım var: devre uzunlukları aynıysa balansa gerek kalmaz. Hidrolik dengeleme üzerine yayımlanan teknik yazılarda belirtildiği gibi, bu doğru değildir; ayarlı kollektör kullanılsa bile devre uzunlukları ve mahallere gönderilecek debiler baştan birbirine yakın tasarlanmalıdır, çünkü ayar vanaları pratikte istenildiği kadar kısılamaz. Birden fazla kollektör aynı kolona bağlıysa, kollektör girişlerinin de kendi aralarında dengelenmesi gerekir.

Kollektör dolabı mümkünse dairenin ya da zonun merkezinde, servis erişimi olan bir yere alınır. Bu, devre boylarını dengeler ve bakım için erişimi korur.

Devre uzunluğu ve boru aralığı nasıl belirlenir?

Devre uzunluğunu tek bir sayı belirlemez; boru çapı, boru aralığı, debi ve pompa basıncı birlikte hesaplanır. Kaynaklarda tek devre için sıklıkla 80-120 metre bandı anılır ve bu sınırı aşan alanların ikinci bir devreye bölünmesi önerilir. Bu bir rehber değerdir; kullandığınız boru ve sistemin teknik föyü ile proje hesabı belirleyicidir.

Boru aralığı ise mahallin ısı kaybına göre seçilir. Isı kaybı yüksek mahallerde ya da banyo gibi daha sıcak tutulmak istenen yerlerde aralık sıklaştırılır; geniş salonda daha açık tutulabilir. Dar aralık yüzey sıcaklığını daha homojen yapar ama boru metrajını artırır.

Planlama sırasında bizim uyguladığımız birkaç kural:

  • Bir devre iki ayrı mahalli beslemiyorsa daha kolay yönetilir; mümkünse mahal başına en az bir devre tasarlanır.
  • Kapı eşiklerinden geçen devre bağlantıları ve genleşme derzleri proje aşamasında işaretlenir.
  • Aynı kollektördeki devrelerin boyları birbirine yakın tutulur.
  • Zemin kaplaması projede bilinir; kalın ve ısıl direnci yüksek kaplama (kalın halı gibi) aynı sistemi yetersiz bırakabilir.

Yerden ısıtma tesisatı sahada nasıl yapılır?

Sahada sıramızı şöyle tutuyoruz:

  1. Zemin ve proje kontrolü: Döşeme kotları, kapı eşikleri ve kollektör yeri teyit edilir. Zeminde çıkıntı, kırıntı ve boru geçişi bırakılmaz.
  2. Yalıtım ve kenar bandı: Yalıtım levhaları aralıksız serilir, duvar çevresine kenar bandı yerleştirilir. Bant, şap yüksekliğini geçecek şekilde konur ve şap kuruduktan sonra fazlası kesilir.
  3. Kollektör montajı: Kollektör dolaba sabitlenir, gidiş ve dönüş blokları doğru sırayla bağlanır, devreler etiketlenir.
  4. Boru döşeme: Boru kangaldan düz çekilir, kıvrılma ve bükülme yarıçapı üreticinin değerinde tutulur, klipsle ya da ağla sabitlenir. Devre başı ve sonu kollektöre aynı numarayla bağlanır.
  5. Doldurma ve hava alma: Devreler tek tek doldurulur, hava boşaltılır.
  6. Su ile basınç testi: Şaptan önce yapılır, kayıt altına alınır. Ayrıntısı aşağıda.
  7. Şap: Test basıncı şap dökümü boyunca korunur; basınç düşerse döküm durdurulur ve nedeni aranır.
  8. Kademeli devreye alma: Şap tipi için proje ve şap üreticisinin bekleme süresi tamamlanmadan ısıtma başlatılmaz; sıcaklık kademeli yükseltilir.
  9. Debi dengelemesi ve teslim: Her devrenin debisi proje değerine ayarlanır, değerler rapora yazılır.
Not

Basınç testi devreye alma anlamına gelmez. Isıtma ancak ısı kaynağı çalışıp sistem gerçek sıcaklığa çıkarıldığında devreye alınmış sayılır; test yalnızca borunun sızdırmazlığını gösterir.

Yerden ısıtma tesisatı devreye almadan önce nasıl test edilir?

Test, boru döşendikten ve kollektöre bağlandıktan sonra, şap dökülmeden önce, havası alınmış sistem üzerinde su ile yapılır. Havayla test, borunun gerçekten genleşmesini sağlamaz ve sızıntıyı geç gösterir; bu yüzden suyu tercih ediyoruz.

EN 1264-4'e atıfla yayımlanan teknik yazılarda test basıncının çalışma basıncının iki katı olması ve en az 6 bar olması gerektiği aktarılıyor. Bu yazıda sayıyı rehber olarak veriyoruz; uygulamada ilgili standardın güncel metni, proje şartnamesi ve boru üreticisinin kılavuzu esas alınır. Süre ve izin verilen basınç düşüşü de bu belgelerde yazar.

Test sırasında dikkat ettiklerimiz:

  • Kollektördeki kapakları, aktüatörleri ve ayar başlıklarını test yapılacak şekilde konumlandırırız; kapak kapalıyken yalnızca kollektör basınçlanır, devreler değil.
  • Devre vanaları açık ve tüm devreler kollektöre bağlıdır.
  • Sıcaklık değişimi manometreyi etkilediği için ölçümü ısıl denge sağlandıktan sonra başlatırız.
  • Manometre değeri, saat, test eden kişi ve sonuç basınç testi formuna yazılır.

Yerden ısıtma tesisatının havası nasıl alınır, tesisat nasıl temizlenir?

Hava almayı doldurma sırasında devre devre yapıyoruz. Önce tüm devre vanaları kapatılır, sonra tek bir devre açılıp gidiş tarafından su verilir ve dönüş tarafından hava ile birlikte çıkan su berrak ve köpüksüz akana kadar beklenir. Sonra sıradaki devreye geçilir. Kollektörün hava tahliye vanası ve hat üstündeki otomatik hava ayırıcılar son kontrol içindir; asıl hava, devre devre yapılan bu yıkama ile çıkar.

Temizlik için de aynı yöntem geçerlidir. Montaj sırasında sisteme giren kırıntı, flaks ve kaynak artığı kollektörde ya da pompa girişinde toplanır. Bu nedenle ısı kaynağına bağlanmadan önce devreler temiz suyla yıkanır; ana hatta kaynak ve vana işleri biten bir pislik tutucu bulunması iyi bir pratiktir. Eski bir sisteme bağlanıyorsak, radyatör hattındaki çamurun yerden ısıtma devrelerine girmemesi için araya ayırıcı filtre ya da ısı eşanjörü konulmasını değerlendiriyoruz.

Devreye almadan sonra da, ilk haftalarda kollektör ve pompa girişinde hava birikimi kontrol edilir; çünkü şap ısınırken sudan çıkan hava hatlarda yeniden toplanabilir.

Yerden ısıtma kollektörü ayarı nasıl yapılır?

Ayarın mantığı basittir: uzun devre daha çok direnç taşıdığı için tam açık bırakılır ya da yüksek debiye ayarlanır; kısa devre ise kısılır. Debimetreli kollektörde her devrenin üzerindeki göstergeden akış okunur ve ayar vanası proje değerine getirilir. Proje değeri yoksa devre uzunluklarına oranla ayar yapılabilir, ancak bu bir son çaredir.

Ayar sırası:

  1. Sistem doldurulmuş, havası alınmış ve pompa çalışır durumdadır.
  2. Tüm oda termostat aktüatörleri açık konumdadır.
  3. En uzun devre ayar vanası tam açıkken okunan debi referans alınır.
  4. Kısa devreler proje debisine gelene kadar kısılır; her ayarda diğer devrelerin değeri yeniden okunur.
  5. Son değerler kollektör etiketine ve teslim raporuna yazılır.

Bir oda ısınmıyorsa ilk bakılacak yer çoğu zaman boru değil, o devrenin debisi ve içindeki havadır. Sonra aktüatör, termostat ve kısılmış vana kontrol edilir.

Sık yapılan hataSonuçÖnlem
Basınç testini şap sonrasına bırakmakSızıntı zemin kırılmadan bulunamazTest şaptan önce, basınç döküm boyunca korunur
Kapağı kapalı kollektörle testDevreler basınçlanmaz, test geçerli olmazTest öncesi kollektör konumu kontrol edilir
Devre boylarını çok farklı bırakmakOdalar eşit ısınmazBoyları yakın tut, debimetreyle dengele
Şap kurumadan tam sıcaklığa çıkmakŞapta çatlak, kaplamada kabarmaBekleme süresi ve kademeli ısıtma
Hava almayı atlamakGürültü, devrede akış kesilmesiDevre devre yıkama ve kayıt

Yerden ısıtma ve radyatör aynı kazanla çalışabilir mi?

Çalışabilir; ancak iki sistem aynı sıcaklıkta çalışmaz. Radyatör hattı daha yüksek sıcaklık ister, yerden ısıtma ise düşük sıcaklıkla çalışacak şekilde tasarlanır. Bu nedenle yerden ısıtma devresi, kazan suyunu kendi sıcaklığına düşüren bir karışım grubu ve ayrı bir pompa ile beslenir. Gidiş suyu için üst sınır sıcaklık emniyeti de konur: sınır termostatı sıcaklık yükselirse pompayı durdurur ve şapı korur.

Kazan dairesi tarafında bölme, baca ve havalandırma gibi konular ayrı bir mevzuat başlığıdır; bunları kazan dairesi yönetmeliği yazımızda ele aldık. Tesisatta uygulama kaynaklı sık hataları mekanik tesisat uygulama hataları yazımızda toplamıştık. Isıtma, sıhhi tesisat ve pis su işlerini birlikte yürüttüğümüz mekanik tesisat hizmetimiz sayfasında kapsamı görebilirsiniz.

Teslimde hangi kayıtları istemelisiniz?

Müteahhit ve yönetici olarak teslimde şunları istemenizi öneririz:

  • Devre listesi: devre no, mahal, boru boyu, boru aralığı.
  • Şap öncesi basınç testi formu: değer, süre, tarih, imza.
  • Kollektör debi ayar değerleri.
  • Döşeme öncesi boru yerlerini gösteren fotoğraf ya da çizim; ileride delme ve çivileme işlerinde kaçak riskini azaltır.

Biz tesisatı testi yapılmadan ve raporlanmadan teslim etmiyoruz. Projeniz için keşif ya da teknik görüşme isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yerden ısıtma kollektörü ne işe yarar?

Kaynaktan gelen suyu bağımsız devrelere dağıtır, dönüşleri toplar. Her devrenin debisini ayarlamayı, kapatmayı, hava almayı ve test için ayırmayı sağlar.

Yerden ısıtmada devre uzunluğu ne kadar olmalı?

Tek bir değer yoktur; boru çapı, aralığı, debi ve pompa basıncına göre hesaplanır. Kaynaklarda sıklıkla 80-120 metre bandı anılır ve bu sınırı aşan alanlar birden fazla devreye bölünür; kesin değeri proje ve boru üreticisinin föyü belirler.

Yerden ısıtma tesisatının havası nasıl alınır?

Devre vanaları kapatılıp devreler tek tek açılır, gidişten su verilir ve dönüşten köpüksüz, berrak su gelene kadar yıkanır. Kollektör hava tahliyesi ve hat üstü hava ayırıcılar son kontrol içindir.

Yerden ısıtma tesisatı devreye almadan önce nasıl test edilir?

Şap dökülmeden önce, havası alınmış sistem su ile basınçlandırılır. Teknik yazılarda EN 1264-4'e atıfla çalışma basıncının iki katı ve en az 6 bar aktarılır; değer, süre ve tolerans için proje şartnamesi ve üretici kılavuzu esas alınır ve sonuç kayda geçirilir.

Yerden ısıtma ve radyatör aynı kazanla çalışabilir mi?

Evet, çalışabilir. Yerden ısıtma devresi düşük sıcaklık istediği için karışım grubu ve ayrı pompa ile beslenir, gidiş suyuna sıcaklık sınırlaması konur.

Kaynaklar

  1. Makina Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi (taslak) – Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
  2. Technical advice: Underfloor heating & floor screeds – PBC Today
  3. Yerden Isıtma Sistemlerinde Hidrolik Dengeleme – Tesisat Dergisi
  4. Debili Kollektör Nedir? – AKTES

← Tüm yazılar