Isı pay ölçer nedir? Merkezi ısıtmada %70-%30 paylaşım nasıl işler?
Yayın: 7 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi
Isı pay ölçer, merkezi ısıtmalı binada her radyatörün harcadığı ısıyı kaydeden cihazdır. Isıtma giderinin %70'i bu ölçüme, %30'u daire alanına göre paylaştırılır. Yazıda yönetmelik, termostatik vana ve bireysele geçiş anlatılıyor.
Isı pay ölçer, merkezi ısıtmalı bir binada radyatöre takılan ve o radyatörün verdiği ısıya orantılı bir değer kaydeden ölçüm cihazıdır. Yönetmeliğe göre merkezî ısıtma sistemlerinde toplam ısıtma giderinin %70'i dairelerin ölçülen ısı tüketimine, %30'u ise daire kullanım alanına göre paylaştırılır. Bu yüzden pay ölçer, kimin ne kadar ısındığını gösteren veri kaynağıdır; faturayı o veri ve metrekare bölüştürür.
Biz mekanik tesisat yüklenicisiyiz. Gider paylaşım belgesini düzenlemek bizim işimiz değil; ama paylaşımın adil çalışması büyük ölçüde tesisatın doğru kurulmasına bağlı. Aşağıda hem yönetmelik tarafını hem de sahada bu sistemin tesisat tarafında nelere dikkat ettiğimizi anlatıyoruz.
Isı pay ölçer nedir, nasıl çalışır?
Yönetmelikteki tanımıyla ısı ölçer, radyatör ve benzeri ısıtıcı cihazların harcadığı enerjiyi ölçüp hafızasına kaydeden cihazdır. Pay ölçer bu gruba girer ve her radyatörün üzerine ayrı ayrı takılır.
Çalışma mantığı basit:
- Cihaz, radyatör yüzey sıcaklığını ve oda sıcaklığını algılayan sensörlerden veri alır.
- Radyatörün anma ısıl gücü ve cihazın radyatöre ısıl teması gibi katsayılar hesaba katılır.
- Sonuç kWh olarak değil, birimsiz bir "tüketim değeri" olarak saklanır. Değerler telsiz modülle okunur.
Bu nedenle pay ölçerin okuması tek başına bir dairenin gerçek enerjisini vermez. Anlamı, binadaki tüm ölçerlerin toplamına oranla ortaya çıkar. Yönetmelik de pay ölçer kullanılan binalarda bağımsız bölümdeki her radyatör grubuna ölçer takılmasını ve ölçümün bütün ölçerlerden yapılmasını ister.
Isı pay ölçer zorunlu mu?
Yönetmeliğin amaç maddesi, mevcut ve yeni yapılacak, birden fazla bağımsız bölümü olan merkezî veya bölgesel ısıtmalı binaları kapsar. Madde 6'ya göre ısı tüketimini ölçmek için ilgili standartları sağlayan ısı sayaçları veya ısı ölçerler kullanılır; bu ekipmanların Ölçüler ve Ayar Kanunu'na uygun olması gerekir. Yani yönetmelik ölçümü şart koşuyor, hangi cihazın seçileceğini binanın tesisat düzenine bırakıyor.
Sorumluluk tarafında Madde 7 şöyle: bina sahibi, bina yöneticisi veya yönetim kurulu, giderlerin ölçüme ve Madde 8'e uygun olarak paylaştırılmasını sağlar. Madde 14 ise yönetim planlarının yönetmeliğe aykırı hükümlerinin üç ay içinde uygun hale getirilmesini söyler.
Mevcut binalarda uygulamanın nasıl işleyeceği, kat malikleri kurulu kararları ve yargı kararları konusunda tartışmalar var. Biz hukuki görüş vermiyoruz; binanıza özel durum için yönetim planınıza ve hukuk danışmanınıza bakmanızı öneririz.
Bu yazıdaki madde numaraları yönetmeliğin mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel metnine göre verilmiştir. Yönetmelik sonradan değişti; 2019 değişikliği, ölçüm ve gider paylaşım belgesi düzenleyecek şirketlerin şartlarını içeren Madde 10'da görülüyor. Uygulama öncesi güncel metni yeniden kontrol edin.
%70-%30 paylaşım kuralı nasıl işler?
Madde 8'in birinci fıkrası iki paya ayırır:
| Pay | Neyi karşılar? | Dağıtım ölçütü |
|---|---|---|
| %70 | Bağımsız bölümün kendi ısı tüketimi | Ölçülen ısı tüketimi (pay ölçer veya ısı sayacı) |
| %30 | Ortak kullanım mahalleri, sistem kayıpları, asgari ısınma ve işletme giderlerinden kaynaklı ısı | Bağımsız bölümlerin kullanım alanı |
Madde 7'nin ikinci fıkrası, ortak mahaller, sistem kayıpları ve işletme giderlerinin kapalı kullanım alanları oranında paylaştırıldığını belirtir. Bölgesel ısıtmada oran farklıdır: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın bilgilendirme belgesine göre bölgesel ısıtmada alan payı %20'dir.
Pratik sonucu şu: dairede kimse oturmasa ve ölçer hiç değer kaydetmese bile %30'luk alan payı o daireye yazılır. Çünkü kazan, kolon hatları ve ortak alanlar boş daire için de enerji harcar. Sitelerde en çok itiraz gelen konu budur; kuralın kaynağı tesisat gerçeğidir.
Hesabın matematiği yönetmelikte formülle verilir: bağımsız bölümün payı, ölçer değerlerinin toplamının bina toplamına oranı (%70 üzerinden) ile alan oranının (%30 üzerinden) toplamıdır.
Termostatik radyatör vanası şart mı?
Evet. Madde 5'in beşinci fıkrası, tüketilen enerjiyi sınırlandırabilmek için merkezî ısıtma sistemi kullanılan binalarda TS EN 215'e uygun termostatik radyatör vanası kullanılmasını söyler. Mantık şu: pay ölçer tüketimi kaydeder, vana ise tüketimi kullanıcının elinde sınırlar. İkisi birlikte çalışmazsa paylaşım adil olmaz.
Sahada gördüğümüz bir durum: eski binalarda vana yerine klasik kollu vana kalmış olabilir ya da vana gövdesi uygun ama başlığı arızalıdır. Bu durumda radyatör ya hep açık ya hep kapalı çalışır ve pay ölçer verisi anlamını yitirir.
Isı pay ölçer ile ısı sayacı arasındaki fark nedir?
Yönetmelik iki cihazı ayrı tanımlar. Isı sayacı, bulunduğu hattan geçen ısı enerjisini debi ve sıcaklık farkına göre ölçer. Isı ölçer ise radyatörün harcadığı enerjiyi o radyatör üzerinden kaydeder.
| Özellik | Isı pay ölçer | Isı sayacı |
|---|---|---|
| Takıldığı yer | Her radyatörün üzerine | Daire giriş hattına (tek nokta) |
| Ölçüm yöntemi | Yüzey ve oda sıcaklığından orantılı değer | Debi ve sıcaklık farkı |
| Uygun tesisat | Kolon dağıtımlı, daire girişi tek olmayan binalar | Her dairenin tek giriş ve çıkışı olan tesisatlar |
Hangisinin uygun olduğunu bina tesisatı belirler. Kolon dağıtımlı eski bir apartmanda dairenin tek girişi yoksa sayaç takmak çoğu zaman mümkün değildir. Daire girişi tek noktadan alınmış yeni tesisatlarda ise sayaç tercih edilebilir. Daire bazlı dağıtımın nasıl kurulduğunu yerden ısıtma yazımızdaki kollektör anlatımında görebilirsiniz.
Merkezi sistemden bireysele geçiş nasıl olur?
Bu bir tesisat kararından önce bir karar yeter sayısı meselesidir. Kat Mülkiyeti Kanunu madde 42'nin dördüncü fıkrası, ısıtma sisteminin merkezi sistemden ferdi sisteme dönüştürülmesinin kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğu ile verecekleri karara bağlı olduğunu söyler. Aynı fıkraya göre toplam inşaat alanı iki bin metrekare ve üzeri olan binalarda dönüşüm için oybirliği gerekir. Ortak işlerin giderleri arsa payı oranına göre ödenir.
Karar alındıktan sonra mühendislik tarafında şunlar gündeme gelir:
- Mevcut kazan dairesi ve kolon hatlarının akıbeti: sökülecek mi, ortak kullanım için kalacak mı?
- Her daire için yeni ısıtıcı kaynağı, baca ve havalandırma çözümü; bu konular ilgili yönetmelik ve gaz dağıtım şirketinin şartlarına tabidir.
- Kat içi ve kolon hatlarının yeniden kurgulanması, test ve devreye alma.
Kararı almadan önce her iki sistemi ölçüm ve işletme açısından karşılaştırmak, ilgili uzmanlardan görüş almak gerekir. Kazan dairesi tarafındaki yükümlülükler için kazan dairesi yazımıza bakabilirsiniz.
Sahada nasıl yapıyoruz?
Pay ölçer cihazlarının sağlanması, okunması ve gider paylaşım belgesinin düzenlenmesi yönetmelikte yetkilendirilmiş ölçüm şirketlerine bağlanmıştır. Bizim sorumluluğumuz bu sistemin üzerine oturduğu mekanik tesisat tarafıdır. Sıramız şöyle:
- Mevcut durumu çıkarırız. Kolon şeması, radyatör sayısı ve tipi, vana durumu kayıt altına alınır.
- Vanaları kontrol ederiz. Termostatik vananın TS EN 215'e uygunluğu, gövde yönü ve başlığın çalışması bakılır; ölü ya da kilitli vanalar değiştirilir.
- Radyatör bağlantılarını düzenleriz. Pay ölçerin takılacağı yüzeyin temiz, ölçerin takılacağı alanın boyasız ve erişilebilir olması gerekir; bu hazırlığı ölçüm şirketiyle koordine ederiz.
- Sızdırmazlığı ve basıncı test ederiz. Vana ve bağlantı değişen her hat basınç testinden geçer, sonuç rapora yazılır.
- Havayı alır, balansı yaparız. Kolonlar arası debi dengesi kurulmadan ölçer verisi güvenilir olmaz; çünkü yakın daire fazla, uzak daire az ısı alır.
- Raporu teslim ederiz. Test ve balans ölçümleri belgelenir.
Sık gördüğümüz hatalar:
- Vana değişimi yapılıp balansın yapılmaması; bu durumda bazı dairelerde ısınma sorunu çıkar ve ölçer verisi çarpıtılır.
- Radyatör değiştirilirken ölçerin sökülüp yeniden takılmaması ya da yanlış radyatör tipi kaydı.
- Boru çapı ve kolon hesabının mevcut yüke göre güncellenmemesi. Hesap mantığı için kalorifer tesisatı boru çapı yazımıza bakabilirsiniz.
- Ölçer ya da vana başlığının üzerinin perde, kaplama veya mobilyayla kapatılması.
Merkezi ısıtmada giderler nasıl paylaştırılır ve ne zaman ilan edilir?
Isıtma giderinin payı, yukarıdaki %70-%30 kuralına göre hesaplanır. Aylık ya da belirli dönemlerde hazırlanan bağımsız bölüm paylaşım bildirimleri icmali, yönetmeliğe göre bina girişindeki ilan panosunda asgari üç gün liste halinde ilan edilir. Böylece her daire kendi payını diğer dairelerle birlikte görebilir.
Bir dairenin ısıtma faturası beklediğinizden yüksek geliyorsa önce şunlara bakın:
- Vana ve başlık çalışıyor mu, yoksa radyatör sürekli açık mı kalıyor?
- Komşu daire boşsa ve ısıtmıyorsa, yalıtım nedeniyle sizin radyatörleriniz daha çok çalışıyor olabilir.
- Kolon balansı yapılmış mı?
Mühendislik tarafında bir sorun şüpheniz varsa projenizi birlikte inceleyebiliriz; iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Isı pay ölçer zorunlu mu?
Yönetmeliğin 6. maddesi, ısı tüketimini ölçmek için standartlara uygun ısı sayaçları veya ısı ölçerler kullanılmasını ister; 7. madde sorumluluğu bina sahibi, yönetici veya yönetim kuruluna verir. Mevcut binalardaki uygulama için yönetim planınıza ve hukuk danışmanınıza bakmak gerekir.
Merkezi ısıtmada giderler nasıl paylaştırılır?
Toplam ısıtma giderinin %70'i bağımsız bölümlerin ölçülen ısı tüketimine, %30'u ortak mahaller, sistem kayıpları, asgari ısınma ve işletme giderleri için bağımsız bölümlerin kullanım alanına göre paylaştırılır (Madde 8).
Termostatik radyatör vanası şart mı?
Evet. Yönetmeliğin 5. maddesi, tüketilen enerjiyi sınırlandırmak için merkezî ısıtmalı binalarda TS EN 215'e uygun termostatik radyatör vanası kullanılmasını öngörür.
Isı pay ölçer ile ısı sayacı arasındaki fark nedir?
Pay ölçer her radyatöre takılır ve radyatör sıcaklığından orantılı bir değer hesaplar. Isı sayacı ise bulunduğu hattan geçen ısıyı debi ve sıcaklık farkına göre ölçer; genellikle daire girişinde tek noktada kullanılır.
Merkezi sistemden bireysele geçiş nasıl olur?
Kat Mülkiyeti Kanunu madde 42'ye göre kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğu gerekir; toplam inşaat alanı iki bin metrekare ve üzeri binalarda oybirliği aranır. Karardan sonra tesisat ve baca işleri ilgili mevzuata göre planlanır.
Kaynaklar
- Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik – mevzuat.gov.tr
- Aynı yönetmeliğin ilk metni – Resmî Gazete 14.04.2008, Sayı 26847 (Mükerrer)
- Yönetmelik metni (Çevre ve Şehircilik Bakanlığı arşivi)
- Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isı Paylaşım Sistemi – Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
- Yönetmelik uygulaması ve KMK madde 42 – Çevre ve Şehircilik Bakanlığı SSS