Kazan dairesi bakımı: kış öncesi kontrol listesi ve bakım formu
Yayın: 8 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi
Isıtma sezonundan önce kazan dairesinde yanma, su tarafı, baca, emniyet ve kayıt başlıklarına bakılır. Yazıda site yöneticileri için kontrol listesi, bakım formu iskeleti ve sözleşme-şartname notları var.
Kış öncesi kazan dairesi bakımı beş başlıkta toplanır: kazan ve brülör, su tarafı (basınç, genleşme tankı, pompa, vana), baca ve yanma havası, emniyet donanımı ve kayıtlar. Bakımın periyodunu ve içeriğini kazan ile brülör üreticisinin talimatı belirler. Baca temizliği ise yönetmelikte ayrıca düzenlenmiştir ve sorumluluğu bina sahibi ile yöneticisindedir.
Bu yazı site yöneticileri, bina sorumluları ve fabrika teknik müdürleri için hazırlandı. Amacımız sezon başında neye bakılacağını, bunun nasıl kayda geçirileceğini ve bakım sözleşmesine neyin yazılacağını sahadaki sıraya göre anlatmak.
Kış öncesi kazan dairesinde hangi kontroller yapılır?
Isıtma sezonu başlamadan önce kazan dairesine "çalışıyor mu" diye değil, "güvenli ve kararlı çalışır mı" diye bakıyoruz. Kontrolleri beş grupta ele alıyoruz.
1. Kazan ve brülör
- Kazan gövdesinde, kapaklarda ve bağlantılarda sızıntı, korozyon ya da iz var mı?
- Brülör temizliği, yanma ayarı ve emniyet zincirinin (alev, gaz/yakıt basıncı, sıcaklık sınırlayıcılar) denenmesi üreticinin talimatına göre yetkili servis tarafından yapılır.
- Yanma analizi ve ayar sonucu yazılı olarak teslim alınır.
2. Su tarafı
- Sistem basıncı, dolum hattı ve otomatik dolum düzeni kontrol edilir.
- Genleşme tankının ön basıncı sistem tarafı basınçsızken ölçülür; ayrıntısı için genleşme tankı yazımıza bakabilirsiniz.
- Dolaşım pompalarının dönüş yönü, sesi, salmastra ya da mekanik conta durumu ve yedek pompaya geçiş denenir.
- Kollektör ve ayırıcı üzerindeki vanalar, uzun süre durduğu için sıkışmış olabilir; hepsi bir kez açılıp kapatılır.
- Hava alma noktaları ve pislik tutucular (süzgeçler) temizlenir.
3. Baca ve yanma havası
- Baca bağlantısında kaçak, çökme ya da kurum birikmesi var mı?
- Kurum temizleme menfezi (sıvı ve katı yakıtlı kazanlarda) açılabiliyor mu?
- Temiz hava girişi ve kirli hava çıkışı açık mı; önüne eşya, depo ya da tel örgü yığılmış mı?
4. Emniyet donanımı
- Emniyet ventilinin çıkışı güvenli bir yere yönlendirilmiş mi, etiket ve ayar bilgisi okunuyor mu?
- Doğal gaz ya da LPG varsa gaz algılama cihazının ve gaz ana kapama vanasının çalışması denenir.
- Yangın söndürme cihazının dolum ve kontrol etiketi güncel mi?
- Acil durdurma düğmesi ve kazan dairesi dışındaki ana kesiciye ulaşılabiliyor mu?
5. Kazan dairesinin kendisi
- Yanıcı malzeme, boş koli, boya ya da yedek parça yığını yok mu?
- Kapı kendiliğinden kapanıyor mu, duvar ve döşemedeki geçişlerin yangın sızdırmazlığı bozulmuş mu?
- Aydınlatma, zemin drenajı ve havalandırma fanı çalışıyor mu?
Kazan dairesinin bölme, kapı, baca ve havalandırma şartlarını ayrı bir yazıda anlattık: Kazan dairesi yönetmeliği ne istiyor?
Kazan bakımı yılda kaç kez yapılmalı, baca temizliğini kim yaptırır?
Kazan ve brülör bakım periyodu için tek bir genel değer vermiyoruz; çünkü bu, üreticinin kullanma ve bakım talimatında yazar. Sahada yaygın uygulama, ısıtma sezonu öncesinde bir sezon başı bakımı ve sezon içinde talimatta öngörülen kontrollerdir. Talimat elinizde yoksa kazanın etiketindeki model bilgisiyle üreticiden ya da yetkili servisten istenir.
Baca için durum farklıdır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 58. maddesinin beşinci fıkrası, sıvı ve katı yakıtlı kazanların bacalarının altında bir kurum temizleme menfezi bulunmasını ve bacaların yılda en az iki kez yetkili kişilere temizlettirilmesini ister. Aynı fıkraya göre bacaların temizliğinden bina sahibi ve yöneticisi sorumludur.
Doğal gazlı sistemlerde baca kontrolü ve temizliği için gaz dağıtım şirketinin ve yerel itfaiyenin şartları da devreye girer. Bu konuda sizin binanız için geçerli olanı yürürlükteki mevzuat metninden ve yerel itfaiyeden teyit edin.
Bu sorumluluk pratikte şu anlama gelir: Sözleşmenizde "baca temizliği" yazıyorsa, kimin yaptığını, kaç kez yaptığını ve belgesini kayıt altına alın. Temizlik yapılmış görünse de belge yoksa denetimde ispat güçleşir.
Kazan dairesi bakım formu nasıl hazırlanır?
İyi bir bakım formu, bir sonraki kişinin "ne zaman, kim, neye baktı, ne buldu" sorusunu cevaplayabilmesini sağlar. Biz formu kazan dairesi girişinde durabilecek tek sayfa olarak kurguluyoruz; kazan başına bir form açılır ve sezon boyunca aynı klasörde tutulur.
| Bölüm | Ne yazılır? | Örnek kayıt |
|---|---|---|
| Kimlik | Kazan ve brülör modeli, seri no, kapasite, yakıt türü | Etiket fotoğrafı eklenir |
| Tarih ve kişi | Bakım tarihi, yapan firma ve kişi, işletme sorumlusu | İmza ve kaşe |
| Ölçümler | Sistem basıncı, genleşme tankı ön basıncı, gidiş-dönüş sıcaklığı, baca gazı değerleri | Bakım öncesi / sonrası |
| Kontrol maddeleri | Yukarıdaki beş grubun her maddesi için uygun / uygun değil / yapılmadı | Her satıra not |
| Değişen parça | Parça adı, adet, neden değiştiği | Eski parça saklanır |
| Açık kalan işler | Giderilmeyen eksik, sorumlu, hedef tarih | Yönetime yazılı bildirim |
Forma ek olarak kazan dairesi işletme talimatı duvara asılır. Bu talimat; yakma ve durdurma sırasını, acil durumda kapatılacak vanaları ve aranacak kişileri içerir. Talimatın içeriği kazan ve yakıt türüne göre değişir; üretici belgeleri ve proje esas alınmalıdır.
Sahada nasıl yapıyoruz?
Bakım günü için izlediğimiz sıra şöyle:
- Kayıtları okuruz. Geçen sezonun formu, arıza notları ve açık kalan işler masaya konur.
- Sistem soğukken görsel kontrol yaparız. Sızıntı, korozyon, gevşek bağlantı, yağlanmamış mil ve vanalar işaretlenir.
- Su tarafını hazırlarız. Süzgeçler temizlenir, vanalar hareket ettirilir, genleşme tankı ön basıncı ölçülür, sonra sistem doldurulup hava alınır.
- Baca ve yanma havası yollarını açarız. Brülör çalıştırılmadan önce baca bağlantısı ve temiz hava girişleri kontrol edilir.
- Emniyetleri tek tek deneriz. Gaz algılama, ana kapama vanası, sıcaklık sınırlayıcı ve acil durdurma, yazılı sırayla denenir.
- Kazanı kademeli devreye alırız. Sıcaklığı bir anda yükseltmeyiz; ısınma sırasında kaçak ve ses kontrolü yapılır.
- Ölçüleri forma işleriz. Basınç, sıcaklık ve yanma değerleri bakım sonrası tekrar yazılır.
Tesisatta onarım ya da ek yapılmışsa, o hat devreye alınmadan önce basınç testi yapılır ve sonuç raporlanır. Testi yapılmamış hattı kapalı vanaya bırakmayız; sezon ortasında bulunan kaçak hem konforu hem kazan suyunu bozar.
Sık gördüğümüz hatalar
- Genleşme tankı ön basıncının hiç ölçülmemesi; emniyet ventilinin sık açması çoğu zaman buradan başlar.
- Temiz hava menfezinin kapatılması, önüne eşya konması ya da fan arızasının fark edilmemesi.
- Yedek pompanın hiç devreye alınmaması; ihtiyaç anında dönmediği ortaya çıkar.
- Hava alma yapılmadan sistemin tam kapasiteye çıkarılması.
- Bakım yapıldığı hâlde ölçüm değerlerinin forma yazılmaması.
- Kazan dairesinin depo gibi kullanılması.
Kazan dairesindeki boru, pompa, vana ve ısıtma hattı imalatı mekanik tesisat hizmetimizin kapsamındadır; sezon öncesi hattın durumunu birlikte değerlendirebiliriz.
Bakım sözleşmesi ve teknik şartnamede neler yazmalı?
Bakım sözleşmesi ve bakım-onarım teknik şartnamesi aynı belge değildir. Sözleşme tarafları ve sorumlulukları, şartname ise işin teknik içeriğini tanımlar. Sahada gördüğümüz eksiklikleri önlemek için şu başlıkların açık yazılmasını öneriyoruz:
- Kapsam: Hangi kazan, brülör, pompa, vana, pano ve baca parçalarının dahil olduğu.
- Periyot ve ziyaret sayısı: Üretici talimatına atıf yaparak sezon başı, sezon içi ve sezon sonu ziyaretler.
- Müdahale süresi: Arıza bildiriminden sahaya varışa kadar taahhüt edilen süre.
- Personel yeterliliği: Bakımı yapacak kişilerin yetki ve eğitim belgeleri.
- Yedek parça: Hangi parçaların kapsam içinde olduğu, hangilerinin ayrıca onaya bağlı olduğu.
- Raporlama: Her bakımda doldurulacak form, ölçüm değerleri ve fotoğraf kaydı.
- Baca temizliği: Kimin yaptıracağı, yetkili kişi şartı ve belge teslimi.
- Güvenlik: Gaz algılama ve söndürme cihazı kontrollerinin kapsama alınması.
Şartnamede mevzuata atıf yaparken madde numarasını metinden kontrol ederek yazın; yönetmelikler güncellenebilir.
Kazan dairesini işletecek kişinin belgesi gerekir mi?
Evet. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 55. maddesinin on ikinci fıkrası, yetkili bir kurumca verilen kazan dairesi işletmeciliği kursu sertifikası bulunmayan kişilerin kazan dairesini işletmek üzere çalıştırılamayacağını söyler. Bu madde doğal gaz ve LPG tesisatlı kazan daireleri başlığı altındadır; kendi binanızdaki uygulama kapsamını mevzuat metninden ve yerel mercilerden teyit etmenizi öneririz.
Aynı yönetmeliğin 54. maddesinin sekizinci fıkrası ise kazan dairesinde en az bir adet 6 kg'lık çok maksatlı kuru kimyevi tozlu söndürme cihazı bulundurulmasını, büyük kazan dairelerinde ise en az bir yangın dolabı bulunmasını ister. "Büyük" kazan dairesinin ne anlama geldiğini yönetmelik metni ve proje belirler.
Söndürme cihazları ve yangın dolaplarının periyodik kontrolü için yangın sistemi periyodik kontrolü yazımıza göz atabilirsiniz.
Sezon başında ilk hafta neye dikkat edilir?
Sistem devreye alındıktan sonraki ilk günlerde basıncı ve sıcaklığı günlük olarak okuyun. Basıncın sürekli düşmesi gizli kaçağı, sürekli yükselmesi genleşme tankı ya da dolum vanası sorununu düşündürür. Radyatörlerde ve kolonlarda hava şikâyeti geliyorsa, sistem soğuyunca değil çalışırken hava alınır. Şikâyetleri tarih ve daire numarasıyla forma eklemek, ertesi yıl bakım listesini zenginleştirir.
Sorularınız ya da yerinde bir değerlendirme talebiniz için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kazan dairesinde kış öncesi hangi kontroller yapılır?
Kazan ve brülör, su tarafı (basınç, genleşme tankı, pompa, vana), baca ve yanma havası, emniyet donanımı ve kazan dairesinin genel durumu kontrol edilir. Sonuçlar bakım formuna ölçüm değerleriyle birlikte işlenir.
Kazan bakımı yılda kaç kez yapılmalı?
Periyot kazan ve brülör üreticisinin talimatına göre belirlenir; genel geçer tek bir değer vermiyoruz. Sahada yaygın olan, ısıtma sezonundan önce bir bakım yapılması ve talimattaki ara kontrollerin sürdürülmesidir.
Kazan dairesi bakım formu nasıl hazırlanır?
Form; kazan kimliği, tarih ve kişi, ölçümler, kontrol maddeleri, değişen parçalar ve açık kalan işler bölümlerini içermelidir. Her kazan için ayrı açılır ve sezon boyunca aynı klasörde saklanır.
Baca temizliği ne zaman ve kim tarafından yapılır?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 58. maddesi, sıvı ve katı yakıtlı kazan bacalarının yılda en az iki kez yetkili kişilere temizlettirilmesini ister; temizlikten bina sahibi ve yöneticisi sorumludur. Doğal gazlı sistemlerde gaz dağıtım şirketi ve itfaiye şartlarını ayrıca teyit edin.
Kazan dairesini işletecek kişinin belgesi gerekir mi?
Yönetmeliğin 55. maddesine göre yetkili bir kurumca verilen kazan dairesi işletmeciliği kursu sertifikası olmayan kişiler kazan dairesini işletmek üzere çalıştırılamaz. Binanıza uygulanan kapsamı mevzuat metninden ve yerel mercilerden teyit etmenizi öneririz.