İçeriğe geç
Lintu Mühendislik
Yangın Güvenliği

Yangın sistemi periyodik kontrolü: kim yapar, neleri kapsar, rapor nasıl olur?

Yayın: 8 dk okumaYazan: Lintu Mühendislik teknik ekibi

Yangın sistemlerinin periyodik kontrol, test ve bakımı yönetmelikte bina sahibi veya yöneticisine bağlanmıştır. Bu yazıda kimin yaptığını, algılama, hidrant, pompa ve söndürme sistemlerinde neye bakıldığını ve raporun içeriğini anlatıyoruz.

Yangın sistemlerinin periyodik kontrol, test ve bakımını yaptırma sorumluluğu, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'e göre bina sahibine, yöneticisine ya da sorumluluğu yazılı olarak devralan bina yetkilisine aittir. İşyerlerinde buna İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamındaki periyodik kontrol de eklenir. Bu kontrolü, ilgili branştan yetkili kişiler yapar ve rapora bağlar. Kontrol; algılama ve alarm, hidrant ve yangın dolabı, pompa istasyonu, sprinkler ile otomatik söndürme sistemlerini kapsar.

Aşağıda sorumluluğun nasıl dağıldığını, her sistemde sahada neye baktığımızı ve raporda hangi bilgilerin bulunması gerektiğini sıraladık. Sayısal aralıklar ve eşikler konusunda bu yazıda yalnızca kaynağını doğrulayabildiklerimizi yazdık. Gerisini ilgili standart, imalatçı dokümanı ve proje şartnamesi belirler.

Yangın sistemlerinin periyodik kontrolünden kim sorumludur?

Yönetmelik burada net konuşuyor. Madde 100'e göre yönetmelikte öngörülen yangın söndürme sistemleri, bina sahibinin, yöneticisinin ya da sorumluluğu yazılı olarak devrettiği bina yetkilisinin sorumluluğu altında, ilgili standartların gerektirdiği periyodik kontrole, teste ve bakıma tabi tutulur. Algılama ve uyarı sistemleri için de aynı mantık geçerlidir. Sistemlerin ve cihazların periyodik kontrolü, testi ve bakımı bina sahibi veya yöneticisi tarafından yaptırılır.

Burada iki ayrıntıya dikkat çekiyoruz:

  • "Yaptırılır" ifadesi: Sorumlu kişi işi kendi eliyle yapmak zorunda değildir. Ancak yaptırmak ve kayıt altına almak onun görevidir.
  • Devir yazılı olmalıdır: Sorumluluğu bir bina yetkilisine, tesis müdürüne ya da yönetim firmasına bırakıyorsanız bunu yazıyla yapmanız gerekir. Sözlü devir yönetmelik açısından karşılığı olmayan bir düzenlemedir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yönetmelik kılavuzu da aynı yönde bir hatırlatma yapıyor. İşletme aşamasında yangın tahliye, algılama ve söndürme sistemlerinin her an aktif ve çalışır tutulmasından yapı sahipleri ve/veya işveren ya da temsilcileri sorumludur. Yani sorumluluk, müteahhidin teslim tarihinde bitmiyor. Bina kullanılmaya başladıktan sonra işletmeciye geçiyor.

Not

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik 1 Temmuz 2025'te yayımlanan bir değişiklikle güncellenmiştir. Uygulamada bir madde numarasına dayanacaksanız, yürürlükteki birleştirilmiş metni mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol etmenizi öneririz.

Periyodik kontrolü kim yapabilir?

Sahada üç ayrı işi birbirine karıştırıyoruz ve bu karışıklık raporlarda da görülüyor. Bunları ayırmak gerekir:

İşNe yapılırKim yapar
Kullanıcı kontrolüPanelde arıza ve uyarı göstergelerine bakmak, vana ve ekipman konumlarını gözle görmekBina görevlisi, güvenlik, teknik personel
Servis bakımı ve fonksiyon testiStandart ve imalatçı dokümanındaki bakım adımları; cihaz ve devre testleriKonusunda yetkin servis; bina sahibi ya da yöneticisi yaptırır
İSG periyodik kontrolüTesisatın projesine, yönetmeliğe ve standartlara uygunluğunun ölçüm ve testle değerlendirilmesi, raporlanmasıİş Ekipmanları Yönetmeliği'nde tanımlı yetkili kişi (ilgili branştan mühendis, tekniker vb.)

İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin 23 Aralık 2025 tarihli değişikliği, yalnızca Ek-III tablolarında yer alan ekipman ve ekipman gruplarının periyodik kontrole tabi olduğunu ve bu kontrolün yetkili kişilerce yapılacağını açıkça yazıyor. Yönetmeliğin tanımına göre yetkili kişi, ilgili branştan EKİPNET'e kayıtlı mühendis, tekniker veya yüksek teknikerdir. Yangın algılama ve uyarı sistemleri ile 1 kV ve altı tesisatlar için yetkili elektronik mühendisleri de kontrol yapabilir.

İki noktayı özellikle not edin:

  • Yangın mekanik tesisatı ile algılama ve uyarı sistemlerinin periyodik kontrolünde tesisat projesi aranır. Değerlendirme, tesisatın projesine, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'e ve ilgili standartlara uygunluğu üzerinden yapılır.
  • Bu nedenle onaylı proje ile uygulama (as-built) çizimleri bir dosyada, kolay ulaşılır durumda olmalıdır.

Kendi tesisinizin bu kapsama girip girmediğini, çalışan sayısı ve işyeri statüsü gibi unsurlara göre İSG uzmanınızla ya da yetkili kuruluşla netleştirmenizi öneririz. Bu yazı hukuki görüş yerine geçmez.

Yangın algılama sistemi periyodik kontrolü nasıl yapılır?

Algılama sistemlerinde bakım periyotları TS CEN/TS 54-14 standardında kademeli verilir. Meslek odası ve servis kaynaklarındaki özetlere göre bu kademeler günlük, aylık, üç aylık ve yıllık kontrollerden oluşur. Günlük kontroller kullanıcının gözle yapabileceği basit işlerdir. Aylık kontrolde arıza göstergeleri ve yedek güç kaynağı izlenir. Üç aylık kontrollerde bölgesel testler, sistem kütüğü ve yapısal değişikliklerin incelenmesi gibi uzmanlık isteyen işler yer alır. Sistem yılda en az bir kez bütünüyle test edilir.

Sahadaki bir yıllık kontrolde genelde şu sırayı izleriz:

  1. Dosya ve proje kontrolü: Güncel proje, zon listesi, dedektör envanteri ve önceki raporlar alınır. Binada yapılan bölme, kat ve kullanım değişiklikleri not edilir.
  2. Panel ve yedek güç: Panel olay kaydı okunur, açık arıza ve devre dışı bırakılmış zon olup olmadığına bakılır. Akü ve şarj durumu denenir.
  3. Dedektör ve buton testi: Dedektörler uygun test yöntemiyle, butonlar tek tek denenir. Her cihazın panelde doğru zonda ve doğru adreste görünüp görünmediği kaydedilir.
  4. Sirenler ve çıkışlar: Alarm cihazlarının duyulabilirliği, damper, kapı tutucu, asansör ve havalandırma gibi kumanda çıkışlarının senaryoya göre çalışması denenir.
  5. Raporlama: Tespit edilen eksikler cihaz bazında yazılır, giderilenler ve bekleyenler ayrılır.

Dedektör türlerinin farkını merak ediyorsanız duman dedektörü yazımıza, sistemin genel mantığı için yangın alarm sistemi yazımıza bakabilirsiniz.

Hidrant, yangın dolabı, pompa ve söndürme sistemlerinde neye bakılır?

Sulu ve gazlı sistemlerin her biri kendi standardına bağlıdır. Yönetmelik, yangın dolaplarının ve hortum makara sistemlerinin TS EN 671-3 standardında belirtilen periyodik bakımlarının bina sahibi, yönetici ya da sorumlu bina yetkilisi tarafından yaptırılmasını zorunlu tutar. Taşınabilir söndürme cihazlarının periyodik kontrol ve bakımı TS ISO 11602-2'ye göre yapılır. Sprinkler sistemlerinde TS EN 12845, gazlı söndürmede TS EN 15004 serisi gibi standartlar esas alınır. Haftalık, aylık ve yıllık aralıklar bu standartlardan ve imalatçı dokümanından okunmalıdır. Biz bu yazıya hiçbir kaynaktan doğrulayamadığımız bir süre yazmadık.

Pompa istasyonu

  • Ana, yedek ve dizel pompanın basınç düşüşünde otomatik devreye girmesi denenir.
  • Jokey pompanın sık kalkıp durması (kısa çevrim) kaçak göstergesidir. Kaçak yoksa genleşme tankı ve pressure switch ayarına bakılır.
  • Emiş tarafındaki vanaların açık konumda ve kilitli olduğu, depo seviyesinin yeterli olduğu doğrulanır.
  • Dizel grupta akü, yakıt ve soğutma suyu seviyesi kontrol edilir.

Pompa gruplarını ayrıntılı anlatan jokey pompa yazımız kontrol sırasında okunacak bir ön bilgi olabilir.

Hidrant ve yangın dolapları

  • Hidrantın açılıp su verdiği, sonra boşaldığı (donma riski olan yerlerde) kontrol edilir.
  • Dolapta hortum, lans, vana ve makaranın serbest dönüşü denenir. Hortumda çatlak, dolapta engel olup olmadığına bakılır.
  • Manometre okumaları proje basıncıyla karşılaştırılır.

Sprinkler ve otomatik söndürme

  • Alarm vanası, kontrol vanaları ve akış anahtarları çalışır durumda mı, vanalar doğru konumda mı bakılır.
  • Başlıklarda boya, tıkanma, yük asılması ve raf yüksekliği değişikliği gibi sonradan oluşan engeller aranır.
  • Gazlı sistemlerde tüp ağırlık veya basınç kontrolü, kumanda ve pano bağlantısı, mahal sızdırmazlığı değerlendirilir. Ayrıntı için gazlı söndürme yazımıza bakabilirsiniz.

Sahada nasıl yapıyoruz?

Biz imalat ve montajı kendi ekibimizle yaparız. Testi yapılmamış tesisatı teslim etmeyiz. Periyodik kontrolün işlevsel olması da büyük ölçüde bu ilk teslim dosyasına bağlıdır. Çünkü bir sistemin yıllar sonra nasıl davranması gerektiğini, devreye alındığı günün ölçümü gösterir.

Teslimde şu sırayı izleriz:

  1. Boru hatlarında basınç testi yapılır ve sonuç tutanağa geçirilir. Testten önce boru kapatılmaz, askılar tamamlanır.
  2. Algılama hatlarında devre sürekliliği ve yalıtım ölçülür. Ardından her cihaz panelden adres ve zon bazında denenir.
  3. Pompa istasyonunda otomatik devreye girme ve basınç değerleri ölçülür.
  4. Kumanda çıkışları (damper, jet fan, kapı tutucu vb.) senaryo tablosuna göre tek tek çalıştırılır.
  5. Test sonuçları, uygulama çizimleri ve cihaz listesiyle birlikte teslim dosyasına konur.

Periyodik kontrolde sık gördüğümüz hatalar şunlardır:

  • Dosyanın bulunmaması: Projesi ya da as-built çizimi olmayan tesisatta kontrolün dayanacağı bir referans yoktur.
  • Devre dışı bırakılan zonlar: Tadilat sırasında susturulan dedektör ya da zon, iş bitince açılmaz.
  • Vana konumları: Bakım sonrası kapalı bırakılan kontrol vanası, sistemi gizlice devre dışı bırakır.
  • Kullanım değişikliği: Depo yüksekliği, bölme duvarı ya da mahal kullanımı değişmiş olduğu halde başlık ve dedektör yerleşimi güncellenmemiştir.
  • Kayıtsız bakım: Yapılan müdahale yazılmadığı için bir sonraki kontrol aynı arızayı yeniden tespit eder.

Teslim sonrası kontrolde de aynı disiplini öneririz. Yangın dolabı mesafe ve hortum kuralları için yangın dolabı yönetmeliği yazımız, sistemlerimiz için yangın algılama ve söndürme hizmet sayfamız ayrıntılı bilgi verir.

Periyodik kontrol raporunda neler bulunur?

Rapor, imzalı bir formdan fazlasıdır. Birkaç yıl sonra bir denetim, sigorta incelemesi ya da arıza araştırması olduğunda, hangi sistemin hangi tarihte, hangi yöntemle ve kim tarafından denendiğini gösteren tek belge olur. İş Ekipmanları Yönetmeliği'nin metninde periyodik kontrol raporunda ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgisi gibi kayıtlara da yer verilir. Raporda şu başlıkların bulunmasını bekleriz:

  • Tesisin adı, adresi, sorumlusu ve kontrol tarihi
  • Kontrolü yapan kişinin unvanı, yetki ve kayıt bilgisi
  • Kapsanan sistemler ve dayanılan proje, yönetmelik ve standartlar
  • Kullanılan ölçüm ve test cihazları, kalibrasyon bilgileri
  • Cihaz ya da hat bazında bulgular ve ölçüm değerleri
  • Uygunsuzluklar, önerilen düzeltici işlemler ve giderilme durumu
  • Sonuç ve imza

Kontrol formu iskeleti nasıl hazırlanır?

Kendi tesisinizin iç kontrol formunu şu mantıkla kurabilirsiniz. Her satır bir cihaz ya da hat olsun, her sütun net bir cevap istesin.

Sistem / cihazKonumKontrol edilenSonuçAçıklama
PanelZemin katArıza, devre dışı zon, aküUygun / UygunsuzOlay kaydı alındı mı
HidrantBahçeSu verme, vana, kapakUygun / UygunsuzBoşaltma yapıldı mı
PompaPompa odasıOtomatik devreye girme, basınçUygun / UygunsuzÖlçülen değer

Formun altına kontrolü yapanın adı, tarihi ve bir sonraki kontrol için not düşülmesini öneririz. Giderilmemiş bir uygunsuzluk bir sonraki formda yeniden görünmelidir.

Kontrol takvimi nasıl kurulur?

Takvimi tek bir tabloda toplamanızı öneririz: sistem, standart, kullanıcı kontrolü, servis bakımı ve yıllık kapsamlı kontrol. Aralıkları o tabloya standarttan ve imalatçı dokümanından aktarın. Tozlu, nemli ya da yoğun kullanılan alanlarda aralığı sıklaştırmak gerekebilir. Yangın algılama sistemleri için servis kaynakları da bu noktaya dikkat çekiyor.

Mekanik taraftaki ilişkili sistemler de aynı takvime girmelidir. Yangın damperi, jet fan ve basınçlandırma fanı gibi duman kontrol ekipmanları, algılama sisteminden komut alıyorsa yıllık testte birlikte denenmelidir. Bunun için yangın damperi yazımız işinize yarayabilir. Şüpheniz olan bir tesisat için bize iletişim sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Yangın sistemlerinin periyodik kontrolünden kim sorumludur?

Yönetmeliğe göre periyodik kontrol, test ve bakımı bina sahibi veya yöneticisi ya da sorumluluğu yazılı olarak devralan bina yetkilisi yaptırır. İşletme aşamasında yapı sahibi ve işveren ya da temsilcisi de sistemlerin çalışır tutulmasından sorumludur.

Yangın algılama sistemi periyodik kontrolü nasıl yapılır?

Proje ve önceki raporlar alınır, panel ve yedek güç denenir, dedektör ve butonlar tek tek test edilir, kumanda çıkışları senaryoya göre çalıştırılır. Bulgular cihaz bazında raporlanır.

Periyodik kontrol raporunda neler bulunur?

Tesis bilgisi, kontrolü yapan kişinin yetki bilgisi, dayanılan proje ve standartlar, kullanılan ölçüm cihazları, cihaz bazında bulgular, uygunsuzluklar ve giderilme durumu ile imza bulunur.

Yangın pompası ve hidrant sistemi ne sıklıkla test edilir?

Aralıklar ilgili standart ve imalatçı dokümanında belirtilir; tesise ve sisteme göre değişir. Sıklığı, yangın tesisatı projesi ve sorumlu mühendis ile birlikte tek bir takvimde sabitlemenizi öneririz.

Kontrol formu örneği nasıl hazırlanır?

Her satıra bir cihaz veya hat yazılır; konum, kontrol edilen unsur, sonuç ve açıklama sütunları eklenir. Giderilmeyen uygunsuzluk bir sonraki formda yeniden listelenir.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (mevzuat.gov.tr)
  2. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (mevzuat.gov.tr)
  3. ÇSGB İSGGM: İş Ekipmanları Yönetmeliği değişikliği (23 Aralık 2025)
  4. ÇŞİDB Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu
  5. EMO: EN 54 standartlarına göre yangın algılama ve uyarı sistemlerinin bakımı

← Tüm yazılar